Ninh Bình: Phát triển mô hình du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường

Tóm tắt: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và áp lực phát triển kinh tế, phát triển du lịch bền vững trở thành xu hướng tất yếu đối với nhiều địa phương có tiềm năng du lịch tại Việt Nam. Ninh Bình – địa phương sở hữu hệ thống di sản thiên nhiên và văn hóa đặc sắc – đã từng bước xây dựng các mô hình phát triển du lịch theo hướng bền vững nhằm bảo tồn tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế cộng đồng. Bài viết phân tích cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững, đánh giá thực trạng phát triển du lịch tại tỉnh Ninh Bình, đồng thời làm rõ một số mô hình du lịch bền vững đang được triển khai trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát triển du lịch bền vững tại Ninh Bình trong giai đoạn tới.

Từ khóa: du lịch bền vững, phát triển du lịch, bảo vệ môi trường, Ninh Bình, du lịch sinh thái.

1. Đặt vấn đề

Trong những thập niên gần đây, du lịch đã trở thành một trong những ngành kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh trên thế giới và đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động du lịch cũng kéo theo nhiều hệ lụy như khai thác tài nguyên quá mức, ô nhiễm môi trường và suy giảm các giá trị văn hóa truyền thống. Trước thực tế đó, khái niệm phát triển du lịch bền vững ngày càng được quan tâm và trở thành định hướng chiến lược của nhiều quốc gia và địa phương nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

Tại Việt Nam, nhiều địa phương đã xác định phát triển du lịch bền vững là hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch đồng thời bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và giá trị văn hóa. Ninh Bình là một trong những địa phương tiêu biểu với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và hệ thống di sản văn hóa – lịch sử phong phú. Nổi bật trong số đó là Quần thể danh thắng Tràng An – di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới đầu tiên của Việt Nam, cùng với các điểm du lịch nổi tiếng như Tam Cốc – Bích Động, Chùa Bái Đính và Cố đô Hoa Lư. Những tài nguyên này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nhiều loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, du lịch tâm linh và du lịch cộng đồng.

Trong những năm gần đây, ngành du lịch Ninh Bình đã có sự phát triển mạnh mẽ, lượng khách du lịch liên tục tăng qua các năm và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của hoạt động du lịch cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và đảm bảo sự phát triển bền vững. Do đó, việc nghiên cứu mô hình phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Ninh Bình có ý nghĩa quan trọng nhằm đưa ra các định hướng và giải pháp phù hợp cho sự phát triển lâu dài của ngành du lịch địa phương.

2. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững

Theo United Nations World Tourism Organization, du lịch bền vững được hiểu là hoạt động du lịch đáp ứng nhu cầu của khách du lịch và cộng đồng địa phương trong hiện tại, đồng thời bảo vệ và nâng cao cơ hội phát triển cho các thế hệ tương lai. Du lịch bền vững hướng đến việc quản lý hiệu quả các nguồn tài nguyên nhằm đáp ứng các nhu cầu kinh tế, xã hội và thẩm mỹ trong khi vẫn duy trì được tính toàn vẹn văn hóa, các quá trình sinh thái thiết yếu, sự đa dạng sinh học và hệ thống hỗ trợ sự sống.

Phát triển du lịch bền vững thường được xây dựng trên ba trụ cột cơ bản gồm bền vững về kinh tế, bền vững về môi trường và bền vững về xã hội – văn hóa. Bền vững kinh tế thể hiện ở việc du lịch mang lại lợi ích kinh tế ổn định cho địa phương, tạo việc làm và thúc đẩy các ngành kinh tế liên quan. Bền vững môi trường được thể hiện thông qua việc khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, hạn chế các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và cảnh quan. Bền vững xã hội – văn hóa được thể hiện ở việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao đời sống của cộng đồng địa phương và đảm bảo sự tham gia của người dân vào các hoạt động du lịch.

3. Thực trạng phát triển du lịch tại tỉnh Ninh Bình

Trong những năm gần đây, ngành du lịch tỉnh Ninh Bình đã có bước phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng của địa phương. Nhờ lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và di sản văn hóa, Ninh Bình đã thu hút lượng lớn du khách trong và ngoài nước. Nổi bật trong hệ thống tài nguyên du lịch của tỉnh là Quần thể danh thắng Tràng An – di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới đầu tiên của Việt Nam, cùng với các điểm đến nổi tiếng như Tam Cốc – Bích Động, Chùa Bái Đính và Cố đô Hoa Lư. Những địa danh này đã tạo nên hệ thống sản phẩm du lịch đa dạng, bao gồm du lịch sinh thái, du lịch văn hóa – lịch sử, du lịch tâm linh và du lịch cộng đồng.

Theo thống kê của ngành du lịch địa phương, lượng khách du lịch đến Ninh Bình tăng nhanh qua các năm. Năm 2024, toàn tỉnh ước đón khoảng 8,7 triệu lượt khách, tăng khoảng 30% so với năm 2023, trong đó khách quốc tế đạt khoảng 1,5 triệu lượt, mức cao nhất từ trước đến nay. Tổng doanh thu từ hoạt động du lịch đạt khoảng 9.100 tỷ đồng, tăng hơn 40% so với năm 2023, cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch sau giai đoạn bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của du lịch Ninh Bình còn thể hiện ở cơ cấu nguồn thu dịch vụ du lịch. Theo số liệu thống kê, trong 11 tháng năm 2024, tỉnh đã đón hơn 8,1 triệu lượt khách, trong đó khách nội địa đạt khoảng 7,07 triệu lượt và khách quốc tế đạt 1,08 triệu lượt. Tổng doanh thu du lịch trong giai đoạn này đạt gần 8.420 tỷ đồng, bao gồm các nguồn thu từ dịch vụ lưu trú, nhà hàng, vận chuyển, bán vé tham quan và các dịch vụ du lịch khác.

Không chỉ gia tăng về số lượng khách, doanh thu du lịch của tỉnh cũng có tốc độ tăng trưởng khá cao. Theo báo cáo của Sở Du lịch Ninh Bình, doanh thu từ du lịch đã tăng từ khoảng 1.584 tỷ đồng năm 2020 lên 9.173 tỷ đồng vào năm 2024, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 35,95%/năm. Điều này cho thấy chất lượng dịch vụ du lịch cũng như mức chi tiêu của du khách đang có xu hướng gia tăng, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế của ngành du lịch địa phương.

Bên cạnh những kết quả tích cực, sự phát triển nhanh chóng của du lịch cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý và bảo vệ môi trường. Sự gia tăng lượng khách tại các điểm du lịch nổi tiếng như Tràng An, Tam Cốc hay chùa Bái Đính đã tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống hạ tầng du lịch, môi trường sinh thái và cảnh quan thiên nhiên. Các vấn đề như rác thải du lịch, ô nhiễm môi trường nước, quá tải khách vào mùa cao điểm và nguy cơ thương mại hóa các giá trị văn hóa truyền thống đang trở thành những thách thức đáng chú ý trong quá trình phát triển du lịch tại địa phương.

Trước thực tế đó, việc xây dựng mô hình phát triển du lịch bền vững được xem là giải pháp quan trọng nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành du lịch Ninh Bình. Theo quan điểm của United Nations World Tourism Organization, du lịch bền vững là hình thức phát triển du lịch đáp ứng nhu cầu của khách du lịch và cộng đồng địa phương trong hiện tại nhưng vẫn đảm bảo bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và môi trường cho các thế hệ tương lai. Việc áp dụng mô hình du lịch bền vững tại Ninh Bình không chỉ giúp khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên du lịch mà còn góp phần bảo tồn hệ sinh thái, nâng cao sinh kế của cộng đồng địa phương và xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện với môi trường.

4. Mô hình phát triển du lịch bền vững tại Ninh Bình

a) Mô hình du lịch di sản gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa

Một trong những mô hình phát triển du lịch bền vững tiêu biểu tại Ninh Bình là mô hình du lịch di sản gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa tại Quần thể danh thắng Tràng An. Đây là di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới đầu tiên của Việt Nam được UNESCO công nhận vào năm 2014 và được đánh giá là một trong những mô hình tiêu biểu trên thế giới trong việc kết hợp giữa phát triển kinh tế du lịch và bảo tồn di sản.

Trong mô hình này, hoạt động du lịch được tổ chức dựa trên nguyên tắc bảo tồn cảnh quan tự nhiên, hệ sinh thái và các giá trị văn hóa lịch sử của khu di sản. Chính quyền địa phương đã áp dụng nhiều biện pháp quản lý nghiêm ngặt như kiểm soát xây dựng trong vùng lõi di sản, hạn chế các hoạt động có nguy cơ gây tác động tiêu cực đến môi trường và tổ chức các hoạt động tuần tra, giám sát nhằm bảo vệ cảnh quan thiên nhiên.

Ngoài ra, việc khai thác du lịch tại Tràng An được thực hiện theo hướng thân thiện với môi trường, điển hình là việc sử dụng thuyền chèo tay thay vì động cơ để đưa khách tham quan hệ thống hang động và sông nước. Mô hình này vừa tạo trải nghiệm du lịch đặc sắc vừa hạn chế ô nhiễm môi trường và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên. Nhờ cách quản lý này, lượng khách tham quan Tràng An đã tăng từ khoảng 2,2 triệu lượt năm 2014 lên hơn 4,6 triệu lượt vào năm 2023, tạo nguồn thu lớn cho địa phương.

Đặc biệt, mô hình du lịch di sản tại Tràng An còn gắn chặt với sinh kế của cộng đồng địa phương. Hàng nghìn người dân đã tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch như chèo thuyền phục vụ khách tham quan, hướng dẫn du lịch và cung cấp các dịch vụ du lịch. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập của người dân mà còn góp phần nâng cao ý thức bảo vệ di sản.

b) Mô hình du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học

Bên cạnh du lịch di sản, Ninh Bình còn phát triển mạnh mô hình du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học tại các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia. Một trong những điểm đến tiêu biểu là Vườn quốc gia Cúc Phương, khu rừng đặc dụng đầu tiên của Việt Nam với hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú và nhiều loài động thực vật quý hiếm.

Tại đây, các hoạt động du lịch được tổ chức theo hướng sinh thái như tham quan rừng nguyên sinh, quan sát động vật hoang dã, tìm hiểu hệ sinh thái rừng và tham gia các chương trình giáo dục môi trường. Mục tiêu của mô hình này không chỉ là thu hút du khách mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách về bảo vệ đa dạng sinh học.

Ngoài Cúc Phương, mô hình du lịch sinh thái còn được triển khai tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long. Đây là khu đất ngập nước lớn nhất ở khu vực Đồng bằng Bắc Bộ, nổi tiếng với hệ sinh thái đặc trưng và là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có loài voọc mông trắng – một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới.

Tại khu vực này, du khách có thể tham gia các hoạt động du lịch sinh thái như đi thuyền tham quan đầm nước, quan sát chim và động vật hoang dã, tìm hiểu về hệ sinh thái đất ngập nước. Các hoạt động này được tổ chức với quy mô và tần suất phù hợp nhằm hạn chế tối đa tác động đến môi trường tự nhiên.

c) Mô hình du lịch cộng đồng gắn với sinh kế địa phương

Một mô hình phát triển du lịch bền vững khác tại Ninh Bình là du lịch cộng đồng, trong đó người dân địa phương đóng vai trò trung tâm trong quá trình cung cấp dịch vụ du lịch. Mô hình này được triển khai tại nhiều địa phương trong tỉnh, đặc biệt là các khu vực nằm trong vùng đệm của khu di sản Tràng An và các khu du lịch sinh thái.

Người dân địa phương tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch thông qua việc cung cấp dịch vụ lưu trú homestay, ẩm thực truyền thống, hướng dẫn du lịch và tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Du khách khi đến Ninh Bình có thể tham gia các hoạt động như trải nghiệm cuộc sống nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp hoặc tìm hiểu các nghề thủ công truyền thống.

Sự phát triển của du lịch cộng đồng đã góp phần thúc đẩy phục hồi và phát triển các làng nghề truyền thống như làng thêu Văn Lâm, làng đá mỹ nghệ Ninh Vân và làng cói Kim Sơn. Những hoạt động này không chỉ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

Ngoài ra, mô hình du lịch cộng đồng còn góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của người dân. Tại nhiều khu du lịch, người dân được khuyến khích tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường như thu gom rác thải, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và tuyên truyền cho du khách về ý thức bảo vệ môi trường.

d) Mô hình du lịch xanh và du lịch có trách nhiệm

Trong những năm gần đây, Ninh Bình cũng đang từng bước xây dựng mô hình du lịch xanh và du lịch có trách nhiệm nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực của hoạt động du lịch đối với môi trường. Mô hình này tập trung vào việc sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường, hạn chế rác thải nhựa và nâng cao nhận thức của du khách về bảo vệ môi trường.

Một trong những hoạt động tiêu biểu là việc trang bị thùng rác và giỏ đựng rác trên các thuyền du lịch tại các khu du lịch như Tràng An, Tam Cốc và Vân Long. Những người chèo thuyền cũng thường xuyên nhắc nhở du khách không xả rác xuống sông và thu gom rác trong quá trình phục vụ khách tham quan.

Bên cạnh đó, tỉnh Ninh Bình cũng đẩy mạnh việc xây dựng hình ảnh điểm đến du lịch xanh thông qua các chương trình tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường, khuyến khích doanh nghiệp du lịch áp dụng các tiêu chuẩn du lịch xanh và tăng cường quản lý môi trường tại các khu du lịch.

Việc triển khai mô hình du lịch xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường tự nhiên mà còn giúp nâng cao chất lượng hình ảnh du lịch của địa phương, qua đó thu hút nhiều hơn các nhóm khách du lịch có ý thức về bảo vệ môi trường và du lịch bền vững.

5. Một số giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Ninh Bình

Để đảm bảo ngành du lịch phát triển theo hướng bền vững, tỉnh Ninh Bình cần triển khai đồng bộ các giải pháp với sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau, bao gồm cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng địa phương và du khách. Việc phân định rõ trách nhiệm và vai trò của từng đối tượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác tài nguyên du lịch.

Thứ nhất, đối với cơ quan quản lý nhà nước

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy hoạch phát triển du lịch theo hướng bền vững, trong đó đảm bảo sự cân bằng giữa khai thác kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa. Quy hoạch du lịch của tỉnh cần gắn chặt với quy hoạch bảo tồn tại các khu vực có giá trị đặc biệt như Quần thể danh thắng Tràng An, nhằm hạn chế tình trạng khai thác quá mức và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần tăng cường công tác quản lý môi trường tại các khu, điểm du lịch thông qua việc xây dựng hệ thống thu gom và xử lý rác thải, kiểm soát nước thải du lịch và giám sát các hoạt động kinh doanh dịch vụ. Đồng thời, cần ban hành các quy định cụ thể về sức chứa du lịch (carrying capacity) đối với những điểm đến có nguy cơ quá tải khách du lịch như Tam Cốc – Bích Động hoặc Chùa Bái Đính.

Ngoài ra, cơ quan quản lý nhà nước cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và quảng bá du lịch. Việc xây dựng hệ thống du lịch thông minh, bao gồm nền tảng dữ liệu du lịch, bản đồ số các điểm du lịch, hệ thống vé điện tử và quản lý lưu lượng khách theo thời gian thực sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường.

Thứ hai, đối với doanh nghiệp du lịch

Các doanh nghiệp du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mô hình du lịch bền vững. Do đó, các doanh nghiệp cần chú trọng phát triển các sản phẩm du lịch thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng các vật liệu nhựa dùng một lần và ưu tiên sử dụng các nguồn năng lượng sạch trong hoạt động kinh doanh dịch vụ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần xây dựng các chương trình du lịch gắn với bảo tồn tài nguyên và trải nghiệm văn hóa địa phương. Ví dụ, các tour du lịch sinh thái tại khu vực Vườn quốc gia Cúc Phương có thể kết hợp hoạt động tham quan thiên nhiên với giáo dục môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này không chỉ nâng cao giá trị trải nghiệm của du khách mà còn góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực du lịch có trình độ chuyên môn cao và có ý thức bảo vệ môi trường. Nhân viên phục vụ du lịch cần được trang bị kiến thức về phát triển du lịch bền vững, kỹ năng giao tiếp với du khách quốc tế và khả năng giới thiệu giá trị văn hóa địa phương.

Thứ ba, đối với cộng đồng địa phương

Cộng đồng địa phương là chủ thể trực tiếp tham gia vào các hoạt động du lịch và cũng là đối tượng hưởng lợi từ sự phát triển của ngành du lịch. Do đó, việc nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường và bảo tồn tài nguyên du lịch có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của ngành du lịch.

Chính quyền địa phương cần khuyến khích người dân tham gia phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, đặc biệt tại các khu vực có tiềm năng như vùng đệm của Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long. Người dân có thể tham gia cung cấp các dịch vụ như homestay, ẩm thực truyền thống, hướng dẫn du lịch và các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa.

Ngoài ra, cộng đồng địa phương cần được hỗ trợ đào tạo về kỹ năng làm du lịch, kỹ năng phục vụ khách du lịch và kiến thức về bảo vệ môi trường. Khi người dân nhận thức rõ lợi ích kinh tế và xã hội từ du lịch bền vững, họ sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ tài nguyên và cảnh quan của địa phương.

Thứ tư, đối với khách du lịch

Du khách cũng là một trong những chủ thể quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Để hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa địa phương, du khách cần nâng cao ý thức trong quá trình tham quan và trải nghiệm du lịch. Việc tuân thủ các quy định tại các khu du lịch, không xả rác bừa bãi, hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần và tôn trọng các giá trị văn hóa truyền thống là những hành động cần thiết để góp phần bảo vệ môi trường du lịch.

Bên cạnh đó, du khách cũng cần được khuyến khích tham gia các hoạt động du lịch có trách nhiệm như du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng hoặc các chương trình du lịch giáo dục về môi trường. Những hoạt động này không chỉ mang lại trải nghiệm du lịch sâu sắc hơn mà còn góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa.

6. Kết luận

Phát triển du lịch bền vững là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Với những lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa, Ninh Bình có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch theo hướng bền vững. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư trong việc quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển các mô hình du lịch thân thiện với môi trường. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành du lịch Ninh Bình trong tương lai.

Tài liệu tham khảo

1. Sở Du lịch Ninh Bình (2025), Chỉ số tăng trưởng du lịch tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2020–2025, Theo báo cáo của Sở Du lịch Ninh Bình, lượng khách du lịch đến tỉnh đã tăng mạnh từ khoảng 2,62 triệu lượt năm 2020 lên 8,7 triệu lượt năm 2024, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 23%/năm.

2. Sở Du lịch Ninh Bình (2024), Báo cáo tổng kết công tác du lịch năm 2024 và nhiệm vụ năm 2025, Báo cáo cho biết năm 2024 Ninh Bình đón khoảng 8,7 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt khoảng 1,5 triệu lượt; tổng doanh thu du lịch đạt hơn 9.100 tỷ đồng, tăng hơn 40% so với năm 2023.

3. Sở Du lịch Ninh Bình (2024), Kết quả thực hiện mục tiêu nhiệm kỳ 2020–2025 trong lĩnh vực du lịch, Theo báo cáo, giai đoạn 2020–2025 tổng doanh thu du lịch của tỉnh ước đạt khoảng 29.598 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân khoảng 44,6%/năm.

4. United Nations World Tourism Organization (2022), Sustainable Tourism Development, Tài liệu cung cấp khái niệm và các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững dựa trên ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường.

5. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam (2023), Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, Hà Nội, NXB Chính trị quốc gia.

6. Tạp chí Công Thương (2024), Du lịch Ninh Bình bùng nổ với doanh thu hơn 9.100 tỷ đồng năm 2024, Bài viết phân tích sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành du lịch Ninh Bình sau đại dịch COVID-19.

7. Nguyễn Văn Mạnh (2021), Du lịch bền vững ở Việt Nam, Hà Nội, NXB Khoa học xã hội.

Đinh Thị Linh Chi