BẤT CẬP TRONG QUY TRÌNH CÔNG BỐ BẾN THỦY NỘI ĐỊA TẠI XÃ CẨM LÝ: DƯỚI GÓC NHÌN PHÁP LUẬT VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

Các quy định pháp lý hiện hành liên quan đến việc công bố hoạt động bến thủy nội địa, đối chiếu với trường hợp cụ thể tại xã Cẩm Lý. Qua đó, chỉ ra những điểm nghi vấn về quy trình thẩm quyền ký ban hành văn bản, việc tuân thủ Luật Đất đai, Luật Giao thông đường thủy nội địa và quyền dân chủ ở cơ sở. Bài viết cũng cảnh báo các hệ lụy về an toàn giao thông và môi trường khi các quy trình pháp lý bị xem nhẹ. Quản lý bến thủy nội địa là một lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các quy định về giao thông, đất đai và bảo vệ môi trường.

Theo thông tin của người dân xã Cẩm Lý về Quyết định số 286/QĐ-UBND do ông Nguyễn Văn Tùng – Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Cẩm Lý ký, công bố Bến thủy nội địa Đan Hội cho Công ty TNHH Sản xuất và thương mại Đan Hội. Sự việc này không chỉ gây bức xúc trong dư luận địa phương mà còn đặt ra những câu hỏi mang tính khoa học pháp lý về quy trình quản lý nhà nước tại địa phương.

` 
Đơn tố cáo của người dân xã Cẩm Lý

Theo người dân, các Quyết định số 620/QĐ-UBND và 286/QĐ-UBND công bố hoạt động của bến thủy nội địa trên địa bàn xã Cẩm Lý là chưa đúng quy trình, chưa tuân theo quy định của pháp luật về đất đai. Không những vậy, việc công bố bến thủy nội địa này chưa lấy ý kiến của nhân dân, đánh giá tác động môi trường, không đảm bảo dân chủ, khách quan, chưa tạo được sự đồng thuận trong nhân dân.

Quyết định 286-QĐ/UBND về công bố Bến thủy nội địa gây xôn xao dư luận xã Cẩm Lý

Người dân cũng băn khoăn việc ông Nguyễn Văn Tùng - Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã ký quyết định công bố Bến thủy nội địa đã đúng với chức năng, nhiệm vụ được giao hay chưa?

Pháp luật về giao thông đường thuỷ nội địa đã quy định rất rõ: bến thuỷ chỉ được phép công bố khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về an toàn kỹ thuật, luồng lạch, phòng ngừa tai nạn và có sự thẩm định của cơ quan chức năng. Quy trình ấy không phải để “làm cho đủ hồ sơ”, càng không phải để có thể linh hoạt bỏ qua khi thấy “chưa cần thiết”. Thế nhưng, việc một quyết định công bố bến vẫn được ký khi các bước chưa hoàn thiện cho thấy quy trình đã bị xem thường, pháp luật bị làm nhẹ. Nếu hôm nay có thể bỏ qua một khâu, thì ngày mai ai dám chắc sẽ không bỏ qua cả những nguyên tắc cốt lõi liên quan đến an toàn tính mạng con người?

2. Cơ sở pháp lý về việc công bố bến thủy nội địa

Theo Nghị định 08/2021/NĐ-CP quy định về quản lý hoạt động đường thủy nội địa, việc công bố hoạt động bến thủy phải tuân thủ một quy trình nghiêm ngặt:

• Về hồ sơ: Phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc văn bản đồng ý cho sử dụng đất bãi bồi, mặt nước của cơ quan có thẩm quyền.
• Về hạ tầng: Phải có kết cấu hạ tầng bến thủy nội địa an toàn, có phương án bảo vệ môi trường, phòng chống cháy nổ được phê duyệt.
• Về thẩm quyền: Theo quy định, thẩm quyền công bố bến thủy nội địa thường thuộc về Sở Giao thông vận tải hoặc UBND cấp Huyện (tùy vào phân cấp quản lý luồng tuyến). Việc UBND cấp Xã ban hành quyết định công bố bến thủy nội địa cần được xem xét lại căn cứ theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019).

3. Phân tích các sai phạm tiềm ẩn tại xã Cẩm Lý

3.1. Nghi vấn về thẩm quyền ký ban hành văn bản

Người dân xã Cẩm Lý đặt câu hỏi: Liệu ông Nguyễn Văn Tùng - Phó Chủ tịch UBND xã có đủ thẩm quyền ký Quyết định số 286/QĐ-UBND công bố bến thủy nội địa hay không?
Dưới góc độ pháp lý, UBND xã là cơ quan quản lý hành chính nhà nước thấp nhất, chức năng chủ yếu là quản lý địa bàn và thực hiện các nhiệm vụ được cấp trên ủy quyền. Việc "Công bố bến thủy nội địa" là một thủ tục hành chính đặc thù liên quan đến hành lang an toàn giao thông đường thủy quốc gia hoặc địa phương. Nếu không được UBND cấp huyện ủy quyền bằng văn bản cụ thể, việc ký quyết định này có thể bị coi là hành vi vượt quá thẩm quyền.

3.2. Vi phạm quy trình về đất đai và môi trường

Theo phản ánh, Quyết định số 620/QĐ-UBND và 286/QĐ-UBND chưa tuân theo quy định pháp luật về đất đai. Một bến thủy muốn hoạt động phải nằm trên diện tích đất đã được quy hoạch làm đất công trình giao thông hoặc đất kinh doanh dịch vụ phù hợp. Nếu khu vực bến Đan Hội chưa được chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc chưa có hợp đồng thuê đất bãi bồi đúng quy định, thì việc công bố bến là một hành vi "hợp thức hóa" cho sai phạm về đất đai.

Ngoài ra, việc thiếu đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một thiếu sót nghiêm trọng. Hoạt động của bến thủy thường đi kèm với khói bụi, tiếng ồn và nguy cơ ô nhiễm nguồn nước. Việc bỏ qua bước này không chỉ vi phạm Luật Bảo vệ Môi trường 2020 mà còn trực tiếp xâm phạm quyền được sống trong môi trường trong lành của cư dân xã Cẩm Lý.

3.3. Vi phạm nguyên tắc dân chủ ở cơ sở

Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở quy định những dự án, quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh kế và môi trường của cộng đồng dân cư phải được đưa ra lấy ý kiến nhân dân. Việc chính quyền xã Cẩm Lý ban hành quyết định khi "chưa lấy ý kiến của nhân dân, chưa tạo được sự đồng thuận" cho thấy sự thiếu minh bạch trong công tác quản lý, dễ dẫn đến các khiếu kiện kéo dài.

4. Hệ lụy từ việc "đốt cháy" quy trình

Việc công bố bến thủy khi chưa đáp ứng đủ điều kiện an toàn kỹ thuật và luồng lạch tiềm ẩn những rủi ro cực lớn:

1. An toàn tính mạng: Các bến bãi "vội vàng" thường không đảm bảo hệ thống phao tiêu, biển báo, dễ gây ra va chạm giao thông thủy.
2. Thất thoát ngân sách: Việc không thực hiện đúng quy trình thuê đất, cấp phép khiến nhà nước thất thu thuế và tiền sử dụng đất.
3. Mất niềm tin vào pháp luật: Khi các cơ quan công quyền "linh hoạt" bỏ qua các nguyên tắc cốt lõi, pháp luật sẽ mất đi tính nghiêm minh, tạo tiền lệ xấu cho các doanh nghiệp khác trục lợi.

5. Kiến nghị và Giải pháp

Để giải quyết triệt để bức xúc của người dân xã Cẩm Lý, cần thực hiện các bước sau:

• Thứ nhất: UBND tỉnh và Sở Giao thông Vận tải cần vào cuộc thanh tra, kiểm tra lại toàn bộ quy trình ban hành Quyết định 286/QĐ-UBND. Nếu phát hiện vi phạm về thẩm quyền, cần hủy bỏ văn bản này ngay lập tức.
• Thứ hai: Làm rõ trách nhiệm cá nhân của ông Nguyễn Văn Tùng và các cán bộ liên quan trong việc tham mưu, ký kết văn bản khi hồ sơ chưa hoàn thiện.
• Thứ ba: Tổ chức đối thoại công khai với người dân xã Cẩm Lý, thực hiện đánh giá tác động môi trường độc lập tại khu vực bến thủy Đan Hội.

6. Kết luận

Câu chuyện tại xã Cẩm Lý không chỉ là một tranh chấp hành chính đơn thuần mà là hồi chuông cảnh báo về tình trạng buông lỏng quản lý bến bãi tại các địa phương. Quy trình pháp luật sinh ra là để bảo vệ lợi ích chung và an toàn của xã hội. Bất kỳ sự "ưu ái" hay "đốt cháy giai đoạn" nào cũng có thể phải trả giá bằng sự an toàn của người dân và sự ổn định của trật tự xã hội.

Chúng tôi đề nghị cơ quan chức năng tỉnh Bắc Ninh sớm có câu trả lời thỏa đáng để ổn định dư luận và thượng tôn pháp luật.

Tài liệu tham khảo:

1. Luật Giao thông đường thủy nội địa.
2. Luật Đất đai năm 2024.
3. Nghị định 08/2021/NĐ-CP về quản lý hoạt động đường thủy nội địa.

PV