Cố đô Hoa Lư: Gìn giữ hồn cốt nghìn năm trong nhịp thở di sản xanh

Giữa không gian núi đá vôi trùng điệp, sông nước uốn lượn và những cánh đồng xanh mướt của vùng đất Ninh Bình, Cố đô Hoa Lư hiện lên trầm mặc mà uy nghi, như một chứng nhân lịch sử sống động của dân tộc. Không chỉ là nơi ghi dấu sự ra đời của Nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền đầu tiên ở Việt Nam, Hoa Lư hôm nay còn là điểm đến mang đậm tinh thần bảo tồn di sản gắn với bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững.

Cố đô Hoa Lư – "Núi làm thành, sông làm hào" và lá chắn xanh của dân tộc

Cách đây hơn một thiên niên kỷ, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt và chọn Hoa Lư làm kinh đô. Vùng đất “núi làm thành, sông làm hào” với địa thế hiểm trở, kín đáo nhưng không tách rời thiên nhiên đã trở thành lá chắn tự nhiên vững chắc, bảo vệ đất nước trong buổi đầu độc lập.

Cổng thành uy nghi – Nơi khí thiêng hội tụ

Ngày nay, khi bước qua cổng thành cổ, du khách không chỉ cảm nhận được khí thiêng của một kinh đô xưa, mà còn được hòa mình vào cảnh quan hài hòa giữa núi non, cây xanh và mặt nước. Những lối đi rợp bóng cổ thụ, không gian đền đài tĩnh lặng, sạch sẽ tạo nên cảm giác trang nghiêm, thanh bình – yếu tố quan trọng giúp Hoa Lư giữ được “hồn cốt” di sản giữa dòng chảy du lịch hiện đại.

Các công trình tiêu biểu như Đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Đền thờ Vua Lê Đại Hành, khu khai quật khảo cổ học hay Nhà bia tưởng niệm vua Lý Thái Tổ được bố trí hài hòa trong tổng thể cảnh quan, vừa tôn vinh giá trị lịch sử, vừa hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên xung quanh.

Sắc xanh bao phủ không gian đền đài cổ kính

Khơi dòng ký ức: Khi di sản "sống" cùng thời đại

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Môi trường & Xã hội, bà Lê Thị Bích Thục – Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích lịch sử – văn hóa Cố đô Hoa Lư cho biết, trong giai đoạn hiện nay, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại Hoa Lư được xác định theo hướng gắn chặt với bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững.

Bà Lê Thị Bích Thục chia sẻ về khát vọng bảo tồn di sản

“Cố đô Hoa Lư là di sản vô giá của dân tộc, gắn liền với sự hình thành và phát triển của Nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền đầu tiên của Việt Nam. Vì vậy, định hướng xuyên suốt của chúng tôi là bảo tồn di sản trên cơ sở giữ gìn tính nguyên gốc, đồng thời khai thác hợp lý các giá trị lịch sử – văn hóa để phục vụ phát triển du lịch bền vững, tạo nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội của địa phương”, bà Thục nhấn mạnh.

Theo bà Thục, cùng với việc bảo tồn kiến trúc, hiện vật, Trung tâm đặc biệt chú trọng đến giữ gìn cảnh quan môi trường và không gian linh thiêng của di tích thông qua công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức cộng đồng và du khách trong việc thực hiện nếp sống văn minh, ứng xử có trách nhiệm với di sản.

“Bảo vệ môi trường tại di tích không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Khi người dân và du khách hiểu, trân trọng giá trị của Cố đô Hoa Lư thì việc giữ gìn cảnh quan xanh – sạch – đẹp sẽ trở thành hành động tự giác, bền vững”, Phó Giám đốc Trung tâm chia sẻ.

Trung tâm Bảo tồn di tích lịch sử – văn hóa Cố đô Hoa Lư xác định rõ quan điểm: bảo tồn phải song hành với phát triển, nhưng phát triển không được đánh đổi bằng việc xâm hại di sản hay môi trường. Nhiều giải pháp đồng bộ đã và đang được triển khai như tăng cường công tác vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, tuyên truyền hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần trong khu di tích; đồng thời nhắc nhở du khách thực hiện nếp sống văn minh, tôn trọng không gian tâm linh.

"Làm mới" lịch sử qua những điểm chạm công nghệ

Song song với đó, việc ứng dụng công nghệ số như thuyết minh tự động, mã QR, trình chiếu 3D không chỉ giúp giảm áp lực lên đội ngũ hướng dẫn viên mà còn hạn chế tình trạng tụ tập đông người tại một điểm, góp phần bảo vệ cảnh quan và không gian di tích. Lịch sử vì thế được “kể lại” theo cách nhẹ nhàng, hiện đại và thân thiện hơn với môi trường.

Du khách hòa mình vào ký ức "Cờ lau tập trận"

Giữ trọn mạch nguồn văn hóa cho mai sau

Nằm trong vùng lõi của Quần thể danh thắng Tràng An – Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, Cố đô Hoa Lư giữ vai trò hạt nhân văn hóa, là điểm khởi đầu quan trọng trong hành trình khám phá Ninh Bình. Từ Hoa Lư, du khách dễ dàng kết nối tới Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, chùa Bái Đính…, hình thành tuyến du lịch văn hóa – sinh thái hài hòa giữa lịch sử và thiên nhiên.

Đông đảo du khách tham quan Cố đô Hoa Lư

Tuy nhiên, công tác quản lý và bảo vệ môi trường tại di tích vẫn đối mặt với những thách thức nhất định, như sự tồn tại của đường dân sinh đi qua khu vực di tích hay ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận du khách chưa cao. Điều này đòi hỏi sự chung tay mạnh mẽ hơn nữa của chính quyền, đơn vị quản lý và cộng đồng trong việc gìn giữ không gian di sản xanh – sạch – văn minh.

Cố đô Hoa Lư không chỉ là điểm đến của quá khứ, mà còn là nơi gửi gắm thông điệp cho tương lai: phát triển phải dựa trên nền tảng tôn trọng lịch sử, bảo vệ môi trường và gìn giữ những giá trị bền vững. Giữ được hồn Cố đô hôm nay chính là giữ cho mạch nguồn văn hóa dân tộc tiếp tục chảy mãi trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Nhóm PV