TP.HCM triển khai chương trình bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030

UBND TP.HCM vừa phê duyệt Chương trình Bảo vệ môi trường trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2026-2030, đặt trọng tâm vào kiểm soát nguồn gây ô nhiễm, nâng cấp hạ tầng xử lý chất thải và ứng dụng công nghệ trong quan trắc, cảnh báo môi trường.

Theo chương trình, TP.HCM hướng tới nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong bảo vệ môi trường, đồng thời tăng cường việc tuân thủ pháp luật. Thành phố cũng xác định thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững là những định hướng xuyên suốt trong giai đoạn tới.

Kiểm soát môi trường theo từng khu vực

Một trong những nội dung được Thành phố ưu tiên là xây dựng và thực hiện phân vùng môi trường thống nhất. Việc phân vùng được kỳ vọng tạo cơ sở để kiểm soát các nguồn phát thải, chủ động phòng ngừa và giảm tác động của ô nhiễm đối với sức khỏe con người cũng như hệ sinh thái.

Song song với đó, Thành phố sẽ xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ xử lý chất thải. Những cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường hoặc không còn phù hợp với phân vùng môi trường sẽ thuộc diện phải di dời.

Đối với tài nguyên tự nhiên, chương trình đặt yêu cầu bảo vệ và phục hồi rừng tự nhiên, nâng cao năng lực phòng cháy, chữa cháy rừng và kiểm soát chặt việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng, mặt nước, mặt biển.

Hệ thống theo dõi, cảnh báo sớm cũng được mở rộng nhằm nhận diện nguy cơ ô nhiễm đối với không khí, nước mặt, nước dưới đất, môi trường biển và đất.

Trong lĩnh vực nước, TP.HCM sẽ xây dựng và triển khai kế hoạch quản lý chất lượng nước mặt giai đoạn 2026-2030. Các lưu vực sông, kênh, rạch và công trình thủy lợi sẽ được tăng cường kiểm soát, theo dõi và cảnh báo nguy cơ ô nhiễm.

Những khu vực có mức độ ô nhiễm sẽ được xác định để tập trung xử lý, từng bước cải thiện chất lượng nguồn nước. Thành phố cũng dự kiến nạo vét, cải tạo hệ thống sông, kênh, rạch; đầu tư mạng lưới cống thu gom và các nhà máy xử lý nước thải đô thị.

Đáng chú ý, công tác kiểm soát phát thải sẽ được triển khai trên nhiều lĩnh vực, từ giao thông, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp đến các hoạt động dân sinh. Trong đó, ô nhiễm bụi PM10 và PM2.5 được xác định là vấn đề cần đặc biệt quan tâm.

Ảnh minh họa.

Chuyển từ chôn lấp sang thu hồi tài nguyên

Một hướng đi quan trọng khác của chương trình là thay đổi cách thức quản lý chất thải. Thành phố sẽ đầu tư hoàn thiện hạ tầng các khu xử lý chất thải tập trung, đồng thời nâng cao năng lực thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và chất thải nguy hại.

Thay vì tập trung vào xử lý cuối nguồn, chương trình ưu tiên giảm lượng chất thải phát sinh ngay từ đầu, tăng khả năng tái sử dụng, tái chế và thu hồi tài nguyên, năng lượng từ chất thải.

TP.HCM cũng khuyến khích hình thành ngành công nghiệp tái chế, phát triển các khu công nghiệp sinh thái và khu công nghiệp tái chế. Ngược lại, các cơ sở tái chế thủ công, quy mô nhỏ nhưng gây ô nhiễm sẽ từng bước bị hạn chế.

Về công nghệ xử lý, Thành phố định hướng đa dạng hóa các phương pháp, ưu tiên công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường. Việc kết hợp xử lý chất thải với thu hồi năng lượng cũng được khuyến khích.

Đồng thời, Thành phố sẽ từng bước hạn chế và tiến tới chấm dứt đầu tư mới các khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng hình thức chôn lấp trực tiếp.

Để cụ thể hóa mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030, chương trình được triển khai thông qua 26 chương trình, đề án và dự án ưu tiên. Các nhiệm vụ đáng chú ý gồm mở rộng mạng lưới quan trắc môi trường tự động, liên tục; xây dựng hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải đô thị; đầu tư nhà máy xử lý chất thải rắn kết hợp thu hồi năng lượng.

Thành phố cũng sẽ cải tạo, phục hồi các bãi chôn lấp sau khi ngưng tiếp nhận chất thải; nạo vét, khơi thông dòng chảy và cải thiện môi trường tại các khu vực ven sông, tuyến kênh, rạch bị ô nhiễm.

Một điểm mới trong quản lý môi trường là đẩy mạnh số hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ. Trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và Internet vạn vật sẽ được nghiên cứu, ứng dụng vào quan trắc, dự báo và kiểm soát ô nhiễm, hướng tới hình thành hệ thống quản lý môi trường thông minh.

Tăng xã hội hóa, siết trách nhiệm doanh nghiệp

Bên cạnh đầu tư công, TP.HCM dự kiến huy động thêm nguồn lực xã hội cho các dự án môi trường. Thành phố sẽ đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút vốn ODA và nguồn vốn từ khu vực tư nhân.

Cùng với nguồn lực tài chính, cơ chế quản lý cũng được tăng cường. Thành phố sẽ hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả kiểm tra, hậu kiểm và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. Đội ngũ cán bộ quản lý môi trường cũng được yêu cầu nâng cao năng lực, trong khi vai trò giám sát của cộng đồng tiếp tục được phát huy.

Ở phía người dân và doanh nghiệp, công tác tuyên truyền, giáo dục về tiêu dùng bền vững, phân loại chất thải tại nguồn, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn sẽ tiếp tục được đẩy mạnh.

Chương trình Bảo vệ môi trường TP.HCM giai đoạn 2026-2030 có hiệu lực từ ngày 7/9/2026. Quyết định mới đồng thời thay thế các quyết định, kế hoạch về giảm ô nhiễm, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trước đây của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Việc ban hành chương trình mới tạo khung định hướng chung cho công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn TP.HCM trong giai đoạn 2026-2030, với trọng tâm chuyển từ xử lý ô nhiễm đơn lẻ sang kiểm soát nguồn phát thải, đầu tư hạ tầng, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ trong quản lý môi trường.

Lê Minh - Hữu Huyền