Định hướng phát triển du lịch tâm linh bền vững nói không với bê tông hóa từ chùa Bái Đính

Trong bối cảnh nhiều điểm du lịch tâm linh đứng trước nguy cơ thương mại hóa và bê tông hóa quá mức, Chùa Bái Đính lựa chọn một hướng đi thận trọng và bền vững: phát triển du lịch gắn liền với bảo tồn không gian văn hóa – tâm linh và bảo vệ môi trường. Thông điệp “tuyệt đối nói không với bê tông hóa” không chỉ thể hiện quan điểm quản lý điểm đến, mà còn phản ánh tư duy dài hạn nhằm giữ gìn bản sắc và giá trị cốt lõi của một trung tâm tâm linh lớn của tỉnh Ninh Bình.

Bê tông hóa – thách thức phổ biến của du lịch tâm linh

Chùa Bái Đính được vinh danh “Điểm đến nổi bật” Travellers' Choice 2025

Sự gia tăng nhanh chóng của lượng khách tại các điểm du lịch tâm linh trong những năm gần đây đã tạo ra áp lực lớn lên hạ tầng, cảnh quan và môi trường. Ở nhiều nơi, việc mở rộng công trình, xây dựng ồ ạt các hạng mục dịch vụ bằng vật liệu bê tông đã làm biến dạng không gian văn hóa, phá vỡ cảnh quan tự nhiên và làm suy giảm tính tôn nghiêm vốn có của chốn tâm linh.

Bê tông hóa không chỉ là câu chuyện vật liệu xây dựng, mà còn là biểu hiện của tư duy phát triển nóng, đặt lợi ích ngắn hạn lên trên giá trị lâu dài. Trong không gian tâm linh, nơi con người tìm đến sự tĩnh tại và chiêm nghiệm, những tác động thô cứng từ hạ tầng thiếu kiểm soát có thể làm mất đi trải nghiệm tinh thần và chiều sâu văn hóa của điểm đến.

Nhận thức rõ thách thức này, Chùa Bái Đính xác định ngay từ đầu định hướng phát triển du lịch tâm linh theo hướng bền vững, trong đó bảo tồn cảnh quan, không gian sinh thái và bản sắc văn hóa được đặt lên hàng đầu.

“Không bê tông hóa” – lựa chọn có chủ đích và tầm nhìn dài hạn

Chùa Bái Đính là địa điểm có nhiều kiến trúc và tượng Phật độc đáo

Theo Ban Quản lý Chùa Bái Đính, việc nói không với bê tông hóa không đồng nghĩa với việc phủ nhận vai trò của hạ tầng, mà là lựa chọn cách thức phát triển phù hợp với đặc thù không gian tâm linh. Các hạng mục phục vụ du khách được quy hoạch bài bản, hạn chế tối đa tác động thô bạo đến cảnh quan, ưu tiên sự hài hòa với thiên nhiên và tổng thể kiến trúc.

Không gian chùa được gìn giữ theo hướng mở, gắn với yếu tố tự nhiên, tạo điều kiện để cảnh quan, cây xanh và địa hình tự nhiên đóng vai trò chủ đạo. Điều này giúp duy trì cảm giác thanh tịnh, khoáng đạt – yếu tố cốt lõi làm nên giá trị tâm linh của Bái Đính.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy sự thay đổi trong tư duy quản lý: thay vì mở rộng không gian vật chất bằng bê tông, Bái Đính chú trọng nâng cao chất lượng trải nghiệm tinh thần và văn hóa cho du khách. Giá trị của điểm đến không nằm ở quy mô xây dựng, mà ở chiều sâu văn hóa và khả năng chạm tới đời sống tinh thần của con người.

Gắn bảo vệ môi trường với gìn giữ không gian tâm linh

Hành lang La Hán tại chùa Bái Đính là một trong những công trình ấn tượng nhất trong quần thể chùa, được ghi nhận là hành lang La Hán dài nhất châu Á

Song song với định hướng hạn chế bê tông hóa, công tác bảo vệ môi trường tại Chùa Bái Đính được triển khai đồng bộ và thường xuyên. Hoạt động thu gom, phân loại và xử lý rác thải, nước thải trong khuôn viên chùa được thực hiện theo đúng quy định, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên xung quanh.

Đặc biệt, Ban Quản lý chú trọng công tác tuyên truyền, nhắc nhở du khách nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và ứng xử văn minh khi tham quan, chiêm bái. Việc giữ gìn môi trường sạch đẹp không chỉ mang ý nghĩa sinh thái, mà còn góp phần bảo tồn sự tôn nghiêm, thanh tịnh của không gian tâm linh.

Trong quan điểm phát triển bền vững, môi trường tự nhiên và môi trường văn hóa – tinh thần có mối quan hệ chặt chẽ. Một không gian tâm linh chỉ thực sự bền vững khi được đặt trong một môi trường sinh thái lành mạnh, hài hòa.

Phát triển hài hòa giữa du lịch và giá trị văn hóa

Chùa Bái Đính về đêm

Là một trong những trung tâm sinh hoạt văn hóa – tâm linh lớn của tỉnh Ninh Bình, Chùa Bái Đính không chỉ đón lượng lớn du khách, phật tử mà còn đóng vai trò quảng bá hình ảnh địa phương. Tuy nhiên, phát triển du lịch tại đây không được đánh đổi bằng việc làm biến dạng giá trị văn hóa truyền thống.

Các hoạt động dịch vụ được kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo không xâm lấn không gian tâm linh và không làm gián đoạn hoạt động tín ngưỡng. Cách tổ chức này góp phần duy trì sự cân bằng giữa nhu cầu tham quan, chiêm bái và yêu cầu bảo tồn bản sắc văn hóa.

Gợi mở cho định hướng du lịch bền vững của Ninh Bình

Ba pho tượng Tam Thế đều có 3 phù điêu hình lá bồ đề to lớn bằng đồng (thúc đồng) 

Từ thực tiễn tại Chùa Bái Đính, có thể thấy rằng việc nói không với bê tông hóa không chỉ là thông điệp riêng của một điểm đến, mà còn mang ý nghĩa gợi mở cho chiến lược phát triển du lịch bền vững của Ninh Bình. Trong dài hạn, giữ gìn cảnh quan, môi trường và bản sắc văn hóa chính là cách hiệu quả nhất để nâng cao giá trị du lịch, thay vì chạy theo mở rộng hạ tầng thiếu kiểm soát.

Định hướng phát triển của Chùa Bái Đính cho thấy, du lịch tâm linh chỉ thực sự bền vững khi đặt yếu tố môi trường và văn hóa làm nền tảng. Đây không chỉ là lựa chọn mang tính trách nhiệm, mà còn là con đường giúp điểm đến giữ được sức sống lâu dài trong dòng chảy phát triển hiện đại.

Nhóm PV