Cù Lao Chàm - Hội An: Kiến tạo “Hành lang xanh” bằng cơ chế quản lý tích hợp mới

Lấy bảo tồn làm “bệ đỡ” cho dòng chảy phát triển, Quy chế quản lý Khu Dự trữ sinh quyển (DTSQ) thế giới Cù Lao Chàm - Hội An vừa được ban hành không chỉ là một văn bản hành chính thuần túy, mà chính là chiếc “chìa khóa vàng” phân định trách nhiệm, khơi thông các nguồn lực để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế xanh vững chắc.

“Thiết kế” lại không gian: Ba vùng chức năng, một mục tiêu thống nhất

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua Quy chế quản lý và bảo vệ môi trường Khu DTSQ thế giới Cù Lao Chàm - Hội An là bước đi chiến lược nhằm đồng bộ hóa công tác quản lý vốn mang tính đa tầng, đa lớp tại đây. Quy chế này thiết lập một tư duy tiếp cận hệ sinh thái hiện đại với 12 nguyên tắc cốt lõi, là sự giao thoa nhuần nhuyễn giữa luận cứ khoa học, luật pháp hiện hành và kho tàng tri thức bản địa phong phú.

Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội đơn vị Đà Nẵng Lê Ngọc Quang chia sẻ tại buổi lam việc đầu tháng 6

Vừa qua, tại buổi làm việc với xã đảo Tân Hiệp Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội đơn vị Đà Nẵng Lê Ngọc Quang khẳng định quan điểm xuyên suốt “bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn”, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng và không đánh mất bản sắc để phát triển du lịch.

Trọng tâm của quy chế là việc phân định chi tiết “bản đồ chức năng” thành 3 vùng riêng biệt, tạo không gian phát triển hài hòa. Cụ thể, vùng lõi – “Trái tim” bảo tồn: Nơi đặt yêu cầu nghiêm ngặt nhất để duy trì nguyên trạng đa dạng sinh học. Vùng lõi tiếp tục được chia nhỏ thành 3 phân khu để tối ưu hóa quản lý: Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: Chỉ mở cửa cho các hoạt động tuần tra, nghiên cứu khoa học được phê duyệt và cứu hộ loài. Phân khu phục hồi sinh thái: Nơi triển khai các chương trình tái tạo tự nhiên, cho phép phát triển du lịch sinh thái kiểm soát và khai thác lâm sản ngoài gỗ bền vững. Phân khu dịch vụ - hành chính: Vùng đệm kinh tế nhỏ bên trong, cho phép nuôi trồng thủy sản bền vững và hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh, an ninh quốc phòng.

Tiếp đến, vùng đệm – “Lớp lá chắn” thông minh: Kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải. Toàn bộ hệ thống lưu trú, tàu thuyền du lịch và các cơ sở nuôi trồng thủy sản buộc phải tuân thủ các quy chuẩn khắt khe về xử lý nước thải, phân loại rác tại nguồn. Đặc biệt, khu vực “vàng” hoang sơ như rừng dừa nước và bãi triều hạ lưu sông Thu Bồn sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt nhưng không làm phát sinh thêm các thủ tục hành chính rườm rà cho người dân.

Cuối cùng, vùng chuyển tiếp – “Động lực” kinh tế tuần hoàn: Đây là không gian dành cho cộng đồng, nơi các làng nghề truyền thống, dịch vụ du lịch sinh sống và phát triển. Quy chế định hướng khu vực này dịch chuyển mạnh mẽ theo mô hình kinh tế xanh, tái sử dụng tài nguyên để giảm thiểu tối đa dấu chân carbon ra môi trường.

Khi người dân là trung tâm của “Tiền tiêu xanh”

Một điểm sáng quan trọng của Quy chế mới là việc đặt cộng đồng bản địa vào vị trí trung tâm của mọi chiến lược. Người dân sinh sống hợp pháp trong khu vực không còn là đối tượng đứng ngoài cuộc, họ được trao quyền hưởng lợi từ các chương trình bảo tồn, khai thác tài nguyên hợp lý để duy trì sinh kế truyền thống. Đổi lại, trách nhiệm của mỗi người dân là nói không với ngư cụ hủy diệt và tích cực tham gia vào mạng lưới giám sát cộng đồng.

Cù Lao Chàm là cụm gồm 8 đảo với tổng diện tích khoảng 15km², hiện thuộc địa phận xã  đảo Tân Hiệp, thành phố Đà Nẵng (ảnh: Internet)

Nhìn từ góc độ chiến lược phát triển, Cù Lao Chàm không chỉ là một xã đảo đặc thù mà còn được định vị như một “tiền tiêu xanh” trên biển, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về cả sinh thái, văn hóa lẫn an ninh quốc phòng. Do đó, định hướng phát triển du lịch tại đây sẽ có bước chuyển mình mạnh mẽ, chuyển từ tư duy gia tăng số lượng sang nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và tăng cường trải nghiệm sâu cho du khách.

Theo Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Quang, Cù Lao Chàm cần tập trung phát triển du lịch xanh, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa biển đảo, nghề truyền thống và các sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Đồng thời chuyển từ mục tiêu gia tăng số lượng khách sang nâng cao chất lượng dịch vụ và kéo dài thời gian lưu trú. Định hướng lâu dài là xây dựng Cù Lao Chàm trở thành mô hình tiêu biểu về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển bền vững, lấy bảo tồn thiên nhiên làm nền tảng, người dân làm trung tâm và chất lượng môi trường làm thước đo phát triển.

Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Hùng cho biết thành phố sẽ tiếp tục ưu tiên đầu tư mở rộng hệ thống cấp nước sạch, nâng cấp các công trình hạ tầng dân sinh

Để hiện thực hóa bức tranh kinh tế biển bền vững này, các giải pháp mang tính gốc rễ đang được chính quyền thúc đẩy quyết liệt, như: Khẩn trương hoàn thiện quy hoạch phân khu chi tiết; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng đồng bộ: nâng cấp hệ thống bến cảng, bến thủy nội địa; giải quyết triệt để các bài toán dân sinh: đảm bảo nguồn nước sạch, y tế, giáo dục nâng cao chất lượng sống cho cư dân xã đảo; thay đổi tư duy xử lý rác thải chuyển dịch mạnh mẽ từ
“thu gom, chôn lấp” sang “giảm thiểu tại nguồn, tái chế và ứng dụng công nghệ xử lý hiện đại”.

Hướng tới các chuẩn mực quốc tế

Không dừng lại ở quy mô địa phương, Quy chế quản lý lần này thể hiện tầm nhìn toàn cầu khi chủ động lồng ghép các cam kết và định hướng lớn từ quốc tế như: Kế hoạch Hành động Lima, Kế hoạch Hàng Châu (2026-2035) của Chương trình MAB, Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh - Montreal (KMGBF) và các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.

Bằng việc phân định rõ ràng quyền hạn, trách nhiệm từ Ban quản lý, các sở ngành đến từng doanh nghiệp và người dân, Quy chế mới kỳ vọng sẽ biến Khu DTSQ thế giới Cù Lao Chàm - Hội An trở thành một hình mẫu tiêu biểu. Ở đó, các giá trị nguyên sơ của tự nhiên được giữ gìn như một khối tài sản vô giá, tạo đà cho một nền kinh tế xanh cất cánh bền vững trong tương lai.

Mạnh Hà - Ngọc Bảo