Công tác bảo vệ môi trường gắn với phát triển du lịch sinh thái tại Vườn chim Thung Nham (Ninh Bình)

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới – kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ về kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế, bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là trụ cột quan trọng của chiến lược phát triển bền vững. Phát triển phải đi đôi với bảo tồn, tăng trưởng phải song hành cùng gìn giữ tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học. Tại Ninh Bình, Vườn chim Thung Nham được xem là một trong những mô hình tiêu biểu cho định hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường.

Nằm trong vùng lõi của Quần thể danh thắng Tràng An – Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, Vườn chim Thung Nham được ví như “lá phổi xanh” của khu vực. Với địa hình đất ngập nước tự nhiên, hệ thống núi đá vôi trùng điệp, rừng cây nguyên sinh, đầm lầy và các hang động đá vôi đan xen, nơi đây hình thành một hệ sinh thái phong phú, cân bằng và có giá trị sinh học cao. Chính cấu trúc địa hình đặc thù này đã tạo nên không gian sinh sống lý tưởng cho hàng chục loài chim nước và chim rừng, trong đó có nhiều loài quý hiếm, có giá trị bảo tồn.

Ẩn mình giữa những dãy núi đá vôi như những “bức tường tự nhiên” che chắn gió và tác động từ bên ngoài, môi trường tại Thung Nham gần như còn giữ được trạng thái nguyên sơ. Hệ sinh thái tại đây không chỉ tồn tại trên mặt đất mà còn mở rộng xuống các thủy vực và hệ thống hang động, nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật thủy sinh. Dưới lòng hồ, hệ thủy sinh phát triển mạnh mẽ với trữ lượng cá được đánh giá lên tới khoảng 50 tấn, góp phần duy trì cân bằng sinh thái tự nhiên.

Điểm nổi bật của Vườn chim Thung Nham không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, mà còn ở cách con người ứng xử với thiên nhiên. Khu du lịch được định hướng phát triển theo nguyên tắc lấy bảo tồn môi trường làm nền tảng, hạn chế tối đa sự can thiệp thô bạo vào hệ sinh thái. Các hoạt động du lịch được tổ chức có kiểm soát; hạ tầng được xây dựng hài hòa với cảnh quan, tránh bê tông hóa; giữ gìn thảm thực vật tự nhiên và không gian sống của các loài chim.

Những chiếc thuyền chèo tay nhẹ nhàng đưa du khách len lỏi qua các vùng đầm nước, những lối đi sinh thái uốn mình theo sườn núi hay men theo rừng cây thể hiện rõ quan điểm phát triển “xanh”, lấy thiên nhiên làm trung tâm. Đáng chú ý, nhiều hoạt động phục vụ du lịch tại đây được tổ chức theo mô hình thân thiện với môi trường, trong đó có việc tự trồng rau, nuôi cá và tổ chức tự cung, tự cấp nguồn thực phẩm cho hệ thống nhà hàng trong khu du lịch. Cách làm này không chỉ góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên từ bên ngoài mà còn hạn chế rác thải, giảm phát thải và bảo đảm an toàn môi trường sinh thái.

Trong những năm gần đây, Vườn chim Thung Nham ngày càng trở thành điểm đến được nhiều du khách trong và ngoài nước lựa chọn, đặc biệt là du khách quốc tế yêu thích du lịch sinh thái, trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu giá trị đa dạng sinh học. Nhiều du khách đến từ châu Âu, Bắc Mỹ và các quốc gia châu Á đánh giá cao không gian xanh, yên tĩnh, cách tổ chức tham quan hạn chế tác động đến môi trường và nỗ lực bảo tồn thiên nhiên tại đây. Điều này cho thấy xu hướng du lịch bền vững, du lịch có trách nhiệm đang ngày càng được quan tâm, phù hợp với định hướng phát triển du lịch xanh của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Ghi nhận tại khu vực tham quan vào thời điểm ban ngày, lượng chim xuất hiện không nhiều do đặc điểm sinh hoạt tự nhiên của các loài, phần lớn di chuyển kiếm ăn hoặc nghỉ ngơi trong các khu vực rừng và đầm lầy sâu. Tuy nhiên, chính sự yên tĩnh, không gian sinh thái trong lành cùng cảnh quan rừng ngập nước, núi đá vôi và hệ thực vật phong phú đã mang lại cho du khách cảm nhận rõ nét về môi trường sống tự nhiên được bảo tồn tốt. Qua đó, người tham quan hiểu hơn về tập tính sinh hoạt của các loài chim cũng như giá trị của việc giữ gìn hệ sinh thái nguyên bản.

Chia sẻ cảm nhận trong chuyến tham quan, một du khách nước ngoài cho biết: “Tôi đã đi nhiều nơi ở Đông Nam Á, nhưng rất ấn tượng với cách Thung Nham gìn giữ môi trường tự nhiên. Không gian ở đây yên tĩnh, cảnh quan còn rất tự nhiên, cho thấy con người thực sự tôn trọng thiên nhiên.” Một nhóm du khách khác nhận xét rằng việc hạn chế phương tiện cơ giới, sử dụng thuyền chèo tay và giữ nguyên cảnh quan giúp họ cảm nhận rõ hơn sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường đang trở thành những thách thức toàn cầu, vai trò của các khu bảo tồn thiên nhiên như Vườn chim Thung Nham ngày càng trở nên quan trọng. Không chỉ góp phần bảo vệ các loài chim và hệ sinh thái đặc thù, khu vực này còn có tác dụng điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và gìn giữ môi trường sống bền vững cho cộng đồng địa phương.

Bên cạnh giá trị sinh thái, Vườn chim Thung Nham còn là không gian giáo dục môi trường ý nghĩa, đặc biệt đối với thế hệ trẻ. Thông qua trải nghiệm thực tế, du khách được tiếp cận trực tiếp với thiên nhiên, từ đó nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững – những vấn đề then chốt trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Từ thực tiễn tại Vườn chim Thung Nham có thể khẳng định, phát triển du lịch không nhất thiết phải đánh đổi môi trường. Ngược lại, nếu được định hướng đúng, bảo tồn thiên nhiên sẽ trở thành giá trị cốt lõi, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững lâu dài. Những mô hình du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường như Thung Nham cần tiếp tục được gìn giữ, phát huy và nhân rộng, góp phần cùng cả nước xây dựng một tương lai xanh, hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Nhóm PV