Chi cục Kiểm lâm tham gia Hội thảo tham vấn về hiện trạng và giải pháp bảo tồn loài Chà vá chân đen tại Núi Bà Đen

Sáng ngày 19/6/2026, đại diện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh đã tham dự Hội thảo tham vấn "Hiện trạng và giải pháp bảo tồn loài Chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) tại Tiểu khu 66, Khu rừng Văn hóa – Lịch sử Núi Bà" do Ban Quản lý Khu du lịch quốc gia Núi Bà Đen tổ chức.

Hội thảo là hoạt động nhằm tham vấn ý kiến của các cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và các đơn vị liên quan để hoàn thiện báo cáo điều tra hiện trạng, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn lâu dài đối với loài linh trưởng quý hiếm tại khu vực Núi Bà Đen.

Tham dự hội thảo có đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh, Sở Khoa học và Công nghệ, UBND phường Bình Minh, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển, các doanh nghiệp hoạt động tại Khu du lịch quốc gia Núi Bà Đen cùng các chuyên gia nghiên cứu về linh trưởng trong và ngoài nước.

Lãnh đạo chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh phát biểu tại hội thảo.

Tại hội thảo, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển đã trình bày kết quả điều tra hiện trạng quần thể Chà vá chân đen tại Tiểu khu 66; đánh giá đặc điểm sinh cảnh, vùng phân bố, hiện trạng quần thể và các yếu tố có nguy cơ tác động đến sự tồn tại của loài.

Đồng thời, các chuyên gia đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về công tác bảo tồn linh trưởng tại Việt Nam, giới thiệu các mô hình bảo tồn hiệu quả và đề xuất các giải pháp quản lý, phục hồi sinh cảnh phù hợp với điều kiện thực tế tại Khu rừng Văn hóa - Lịch sử Núi Bà.

Trong chương trình thảo luận, đại diện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh đã trao đổi nhiều nội dung liên quan đến công tác quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học; đề xuất tăng cường phối hợp giữa lực lượng Kiểm lâm, đơn vị quản lý rừng, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn trong công tác giám sát quần thể, bảo vệ sinh cảnh tự nhiên, ngăn chặn các hành vi săn bắt, bẫy bắt, nuôi nhốt, vận chuyển và mua bán trái phép động vật hoang dã. Bên cạnh đó, Chi cục Kiểm lâm cũng đề nghị tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của loài Chà vá chân đen và vai trò của công tác bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển du lịch sinh thái bền vững.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh, Sở Khoa học và Công nghệ, UBND phường Bình Minh, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển tại hội thảo.

Việc tham gia hội thảo không chỉ giúp Chi cục Kiểm lâm cập nhật các kết quả nghiên cứu khoa học mới về quần thể Chà vá chân đen tại Núi Bà Đen mà còn góp phần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức khoa học và chuyên gia trong công tác bảo tồn thiên nhiên.

Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục triển khai hiệu quả các giải pháp quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn động vật hoang dã và gìn giữ đa dạng sinh học trên địa bàn tỉnh Tây Ninh trong thời gian tới.

Hình ảnh loài Chà vá chân đen (Pygathrix nigripes).

Theo chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh, Chà vá chân đen là một trong 25 loài linh trưởng được ghi nhận tại Việt Nam và thuộc nhóm khỉ ăn lá. Tại Việt Nam hiện có ba loài chà vá, gồm chà vá chân nâu – biểu tượng của thành phố Đà Nẵng, chà vá chân xám và chà vá chân đen. Đây là loài đặc hữu của khu vực Đông Dương, chỉ phân bố tại Việt Nam và Campuchia, chủ yếu ở khu vực phía Đông sông Mê Kông.

Tại Việt Nam, chà vá chân đen được ghi nhận tại một số khu vực rừng tự nhiên quan trọng như Cát Tiên, Núi Chúa, Bù Gia Mập và khu vực Núi Bà Đen. Riêng tại Núi Bà Đen, loài này sinh sống trong khoảng hơn 900 ha rừng tự nhiên ở độ cao từ 300–900 m, trong khi các khu vực có độ cao lớn hơn chưa ghi nhận sự hiện diện của chúng.

Một đàn Chà vá chân đen ở Núi Bà Đen do Chi cục Kiểm Lâm Tây Ninh chụp.

Do chà vá chân đen là loài linh trưởng sống theo đàn và có vùng hoạt động rộng, một đàn có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau vào các thời điểm khác nhau. Vì vậy, để tăng độ tin cậy trong quá trình điều tra, các nhà nghiên cứu đã kết hợp nhiều phương pháp như bẫy ảnh nhằm xác định sự hiện diện của loài và sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) gắn camera ảnh nhiệt để hỗ trợ xác định khu vực sinh sống.

Chà vá chân đen thường ngủ trên những tán cây cao. Qua nhiều đợt khảo sát, các nhà nghiên cứu đã khoanh vùng tương đối những khu vực mà loài này thường xuyên xuất hiện. Các đàn có sự chồng lấn nhất định về vùng sống do chà vá chân đen không có tính lãnh thổ quá cao như một số loài linh trưởng khác, điển hình là các loài vượn. Vì vậy, phạm vi hoạt động của các đàn không hoàn toàn tách biệt.

Các chuyên gia và kiểm lâm điều tra hiện trạng loài Chà Vá chân đen.

Trong quá trình khảo sát, chà vá chân đen cũng được ghi nhận kiếm ăn cùng khu vực với các loài khỉ khác mà chưa phát hiện dấu hiệu cạnh tranh hay xung đột đáng kể. Điều này cho thấy sự tồn tại của các cơ chế phân chia nguồn sống và khả năng thích nghi giữa các loài linh trưởng trong cùng một hệ sinh thái.

Kết quả điều tra cho thấy nhóm cá thể bán trưởng thành chiếm khoảng 30,5% tổng số cá thể, trong khi nhóm con non chiếm 15,3%. Cấu trúc độ tuổi này phản ánh quần thể không chỉ duy trì hoạt động sinh sản ổn định mà còn có tiềm năng bổ sung các cá thể mới vào nhóm sinh sản trong tương lai. Đáng chú ý, cá thể con non được ghi nhận ở cả sáu đàn điều tra, cho thấy hoạt động sinh sản diễn ra trên toàn bộ quần thể thay vì chỉ tập trung ở một số đàn lớn. Đây là dấu hiệu sinh học quan trọng, phản ánh các đàn vẫn duy trì được cấu trúc xã hội ổn định cùng những điều kiện sinh thái phù hợp cho quá trình sinh sản, nuôi dưỡng và phát triển thế hệ kế cận.

Những ghi nhận trên cho thấy quần thể chà vá chân đen tại Núi Bà Đen có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo tồn linh trưởng tại khu vực Đông Nam Bộ, đồng thời góp phần khẳng định vai trò quan trọng của những cánh rừng tự nhiên còn sót lại trong việc duy trì đa dạng sinh học.

Hữu Huyền