Cà Mau siết quản lý đội tàu, quyết liệt ngăn chặn khai thác IUU

UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu các sở, ngành và địa phương khẩn trương khắc phục những tồn tại trong công tác chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), đồng thời tăng cường kiểm soát đội tàu, giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Ngày 16/10, UBND tỉnh Cà Mau ban hành công văn chỉ đạo triển khai các nhiệm vụ cấp bách trong công tác chống khai thác IUU. Theo đó, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan tập trung xử lý dứt điểm những hạn chế còn tồn tại, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng và bảo đảm việc thực thi quy định pháp luật về khai thác thủy sản được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ.

Chuẩn hóa dữ liệu, kiểm soát chặt hoạt động khai thác

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò đầu mối, phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát, chuẩn hóa và đối soát dữ liệu đội tàu giữa hồ sơ quản lý tại địa phương, Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) và hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT).

Các thông tin về đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, tình trạng hoạt động và dữ liệu liên quan phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, thống nhất, có hồ sơ kiểm chứng. Việc cấp mới, gia hạn giấy phép khai thác cũng được yêu cầu rà soát kỹ, kịp thời xử lý các trường hợp hết hạn, chưa được cấp phép hoặc có thông tin chưa thống nhất, bảo đảm đúng quy định về điều kiện, trình tự và thẩm quyền.

Cùng với quản lý phương tiện, tỉnh yêu cầu tăng cường kiểm soát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng, bến cá; đối chiếu dữ liệu với nhật ký khai thác, thông tin VMS, eCDT và các hồ sơ liên quan. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường phải được kiểm tra, xác minh. Cơ quan chức năng không xác nhận nguyên liệu hoặc chứng nhận nguồn gốc thủy sản đối với hồ sơ không đủ điều kiện hoặc chưa được làm rõ theo quy định.

Công tác kiểm tra nguồn gốc nguyên liệu cũng được mở rộng đối với các tổ chức, cá nhân thu mua, tiếp nhận, bảo quản, vận chuyển, chế biến và xuất khẩu thủy sản, đặc biệt là các trường hợp sử dụng nguyên liệu khai thác nhập khẩu.

Đối với các khuyến nghị của EC, kết luận thanh tra và những nội dung cần khắc phục, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm rà soát tiến độ thực hiện, xác định rõ phần việc đã hoàn thành, chưa hoàn thành, trách nhiệm của từng đơn vị và tài liệu chứng minh. Số liệu báo cáo phải thống nhất với dữ liệu trên các hệ thống và hồ sơ thực tế, không báo cáo hoàn thành khi chưa có đủ căn cứ xác nhận.

Sở Tư pháp, Sở Tài chính và Sở Xây dựng được giao phối hợp tháo gỡ những khó khăn về pháp lý, nguồn lực và hạ tầng phục vụ công tác chống khai thác IUU.

Cà Mau cấp bách chống khai thác IUU

Tăng cường kiểm soát tàu cá, xử lý nghiêm vi phạm

Trong công tác quản lý tàu cá ra vào bến, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra, đối chiếu thông tin về hoạt động xuất, nhập bến và cập, rời cảng. Các đồn, trạm kiểm soát biên phòng phải kiểm tra chặt chẽ điều kiện của phương tiện trước khi cho phép rời bến, bảo đảm tàu đáp ứng đầy đủ quy định, thiết bị VMS hoạt động bình thường và có xác nhận hợp lệ của cảng cá chỉ định trong sổ danh bạ thuyền viên.

Dữ liệu xuất, nhập bến từ phần mềm quản lý tàu cá phải được liên thông trực tiếp với hệ thống eCDT. Tại các cảng cá, cơ quan quản lý có trách nhiệm xác nhận thông tin tàu cập, rời cảng, giám sát sản lượng bốc dỡ, cấp biên bản theo quy định và cập nhật đầy đủ dữ liệu lên hệ thống.

Các đơn vị sẽ định kỳ hằng tuần hoặc đột xuất đối chiếu dữ liệu xuất, nhập bến với dữ liệu cập, rời cảng để kịp thời phát hiện những trường hợp khai báo không trung thực hoặc có dấu hiệu vi phạm.

Đáng chú ý, tỉnh yêu cầu thiết lập cơ chế trao đổi thông tin nhanh giữa các lực lượng nhằm ngăn chặn nguy cơ tàu cá vượt ranh giới vùng biển cho phép, mất kết nối VMS hoặc hoạt động khi chưa đủ điều kiện. Thông tin về các trường hợp có dấu hiệu bất thường phải được chuyển kịp thời qua hệ thống dữ liệu điện tử, văn bản hoặc điện thoại.

UBND cấp xã, đồn biên phòng, trạm kiểm ngư và Văn phòng IUU tại cảng cá được yêu cầu duy trì liên lạc trực tiếp, phối hợp cảnh báo và vận động gia đình chủ tàu khi phát hiện nguy cơ vi phạm.

Đối với các vụ việc đã phát hiện, cơ quan chức năng phải phối hợp từ khâu lập biên bản, xác minh đến hoàn thiện hồ sơ xử lý. Những trường hợp có dấu hiệu tội phạm hình sự cần được trao đổi, xử lý kịp thời; vụ việc vượt thẩm quyền phải chuyển cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Việc kết thúc hồ sơ không đủ căn cứ xử phạt phải có đầy đủ tài liệu chứng minh, không để xảy ra tình trạng bao che, bỏ sót hoặc xử lý hình thức.

Công an tỉnh được giao tăng cường phát hiện, điều tra các hành vi gian lận, giả mạo hồ sơ và hợp thức hóa nguồn gốc thủy sản khai thác bất hợp pháp. Trong khi đó, UBND cấp xã có tàu cá phải lập danh sách, phân công cán bộ theo dõi từng phương tiện không đủ điều kiện hoạt động, quản lý chặt nơi neo đậu và kịp thời báo cáo khi phát hiện tàu tự ý rời vị trí hoặc có dấu hiệu khai thác trái phép. Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm nếu buông lỏng quản lý, không phát hiện và phối hợp xử lý vi phạm trên địa bàn.

Hơn 5.100 tàu cá, 245 vụ vi phạm được xử lý từ đầu năm

Theo số liệu đến ngày 7/10/2026, Cà Mau có 5.157 tàu cá, trong đó 1.922 tàu có chiều dài từ 15 m trở lên. Sản lượng khai thác thủy sản trong 9 tháng ước đạt 275.230 tấn, tăng 2,45% so với cùng kỳ.

Tỉnh đã rà soát, cập nhật thông tin đội tàu và không còn tàu cá thuộc diện “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không có giấy phép khai thác). Hiện có 4.888 tàu còn hạn giấy phép khai thác, tương đương 94,8% tổng số tàu; 3.020 tàu còn hạn đăng kiểm, đạt 84,4%.

Đối với nhóm phương tiện chưa đủ điều kiện hoạt động, địa phương công khai danh sách, phân công cán bộ quản lý và kiểm soát chặt vị trí neo đậu nhằm ngăn chặn tình trạng tự ý ra khơi. Từ đầu năm đến ngày 7/10, lực lượng chức năng đã xử phạt 17 trường hợp mua bán, chuyển nhượng tàu cá nhưng không thực hiện thủ tục sang tên, đổi chủ, với tổng số tiền 178 triệu đồng.

Công tác giám sát hành trình cũng được duy trì liên tục đối với tàu cá dài từ 15 m trở lên. Trong tổng số 1.922 tàu thuộc diện bắt buộc lắp thiết bị VMS, có 1.723 tàu kết nối hệ thống, đạt 89,6%.

Tuy nhiên, tình trạng vi phạm vẫn còn diễn ra. Từ đầu năm đến ngày 7/10, Cà Mau ghi nhận 9 tàu vượt ranh giới trên biển. Đối với các trường hợp mất kết nối VMS từ 6 giờ đến dưới 10 ngày, tỉnh đã xử phạt 23 tàu với tổng số tiền hơn 1,367 tỷ đồng. Trong nhóm 19 tàu mất kết nối từ 10 ngày trở lên, có 1 tàu bị xử phạt 70 triệu đồng, 18 tàu được xác định không vi phạm. Tổng cộng, lực lượng chức năng đã xử lý 245 vụ vi phạm trong lĩnh vực thủy sản, với số tiền hơn 6,21 tỷ đồng.

Tại các cửa biển, tỉnh hiện có 14 trạm kiểm soát biên phòng và 16 chốt kiểm tra lưu động tại những cửa biển chưa có trạm. Hệ thống cảng cá phục vụ công tác chống khai thác IUU gồm 3 cảng loại II tại Sông Đốc, Rạch Gốc, Gành Hào và cảng loại III Cái Đôi Vàm.

Từ đầu năm đến ngày 7/10, các cảng ghi nhận 11.825 lượt tàu cập cảng và 12.604 lượt tàu rời cảng, với tổng sản lượng thủy sản qua cảng khoảng 113.136 tấn. Hệ thống eCDT đã được triển khai tại tất cả cảng cá; theo báo cáo, 100% tàu cá dài từ 15 m trở lên tham gia khai thác thực hiện thủ tục cập, rời cảng trên hệ thống và sử dụng nhật ký khai thác điện tử theo quy định.

Lê Minh