TỌA ĐÀM: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KỶ NGUYÊN VƯƠN MÌNH CỦA ĐẤT NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG THU GOM RÁC THẢI TẠI TỈNH BẮC NINH

MTXH - Sáng ngày 12/8, tại sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh đã diễn ra Tọa đàm chuyên đề “ bảo vệ môi trường trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước về hoạt động thu gom rác thải  tại tỉnh Bắc Ninh” do Viện Phát triển năng lực cộng đồng và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh , Tạp chí môi trường và Xã hội tổ chức. Tọa đàm đã làm rõ thực trạng thu gom,tiếp nhận, vận hành các HTX môi trường, nhà máy rác phát điện, đồng thời đề xuất giải pháp công nghệ, thúc đẩy chuỗi giá trị tái chế nhằm giải quyết triệt để bài toán rác thải tồn đọng.

Tham dự tọa đàm gồm có các nhà khoa học, quản lý, chuyên gia về môi trường, lãnh đạo các Sở ban ngành, UBND các xã, phường, các doanh nghiệp thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh. 

Các đại biểu tham dự tọa đàm

Phát biểu khai mạc tọa đàm ông Nguyễn Tiến Tùng- Viện trưởng Viện Phát triển năng lực cộng đồng và Môi trường chia sẻ: “Lượng chất thải trên thế giới và tại Việt Nam đang gia tăng nhanh, đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý, thu gom và xử lý hiệu quả nhằm giảm tác động đến môi trường và sức khỏe con người. Thực tế cho thấy chất thải nếu không được kiểm soát tốt có thể gây tắc nghẽn hệ thống thoát nước, ô nhiễm sông ngòi, đại dương, phát sinh khí độc khi đốt và tạo áp lực lớn lên các bãi chôn lấp. Trước thực trạng này, nhiều quốc gia đẩy mạnh phân loại tại nguồn, tái chế, tái sử dụng và ứng dụng các công nghệ xử lý phù hợp với đặc tính chất thải, trong đó có chuyển đổi rác thành năng lượng, xử lý sinh học và ủ phân”. Ông cũng nhấn mạnh: “Việc lựa chọn công nghệ cần căn cứ vào thành phần, độ ẩm, nhiệt trị, quy mô nguồn thải, điều kiện pháp lý và vị trí cơ sở xử lý. Một hệ thống quản lý chất thải hiệu quả cần được tổ chức đồng bộ từ phòng ngừa, giảm phát sinh, phân loại, thu gom, vận chuyển đến tái chế, tái sử dụng và xử lý, hướng tới hình thành chu trình khép kín, tận dụng tối đa tài nguyên từ chất thải và bảo vệ môi trường lâu dài.”

Tiến sĩ Nguyễn Tiến Tùng- Viện trưởng Viện Phát triển năng lực cộng đồng và Môi trường.

Tại tọa đàm các ý kiến trao đổi tập trung đánh giá, làm rõ thực trạng cũng như những tồn tại, hạn chế trong công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải. Trên cơ sở đó, các đại biểu đề xuất một số giải pháp trọng tâm như giảm phát sinh chất thải ngay từ khâu sản xuất; nâng cao hiệu quả phân loại tại nguồn; tăng cường kiểm soát hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý; lựa chọn, đầu tư công nghệ xử lý phù hợp; đẩy mạnh thu hồi tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.

Từ các nội dung trao đổi, hội nghị tọa đàm xác định định hướng đối với công tác thu gom, xử lý rác thải gắn với bảo vệ môi trường tại tỉnh Bắc Ninh trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước. Theo đó, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào xử lý sang chủ động phòng ngừa, hạn chế chất thải phát sinh ngay từ đầu. Đối với chất thải công nghiệp thông thường, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng phân loại, tăng tỷ lệ tái chế và tận dụng tối đa các giá trị còn có thể thu hồi từ chất thải.

Theo Tiến sĩ Hoàng Lương – Viện Khoa học công nghệ Năng lượng và Môi trường – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề xuất giải pháp: “Trước hết, có thể thí điểm mô hình “Tài khoản Rác Xanh” bằng mã QR hoặc ứng dụng đơn giản để ghi nhận, tích điểm và khuyến khích hộ gia đình thực hiện phân loại, tái chế chất thải. Song song, triển khai mô hình “Tổ dân phố không rác”, gắn kết quả phân loại, giảm điểm đổ rác tự phát, hạn chế đốt rác và giảm lượng chất thải phải xử lý với các quyền lợi cộng đồng.”

Đồng thời ông cũng khẳng định “Hệ thống thu gom cần được tổ chức tương ứng với từng nhóm chất thải, bảo đảm nguyên tắc phân loại tại nguồn không bị trộn lẫn trong quá trình vận chuyển. Một số điểm tập kết hiện hữu có thể chuyển đổi thành “Trạm tài nguyên cộng đồng” để tiếp nhận giấy, nhựa, kim loại, đồ tái sử dụng và chất thải đặc thù. Đối với khoảng 170.000 tấn chất thải tồn lưu, cần xây dựng chương trình xử lý riêng theo quy trình khảo sát, lập bản đồ, xác định thành phần, phân loại và lựa chọn công nghệ phù hợp, ưu tiên các khu vực có nguy cơ ảnh hưởng đến dân cư, nguồn nước, đất sản xuất và trường học.”

Tiến sĩ Hoàng Lương – Viện Khoa học công nghệ Năng lượng và Môi trường – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu tại tọa đàm.

Cũng tại buổi tọa đàm, ông Phạm Quốc Hùng - Phó Tổng giám đốc công ty cổ phần Môi trường năng lượng xanh Asean Bắc Giang mong muốn AGE kiến nghị 05 vấn đề:

Một là, thẩm định sớm định mức kinh tế - kỹ thuật và phương án giá đối với công nghệ môi trường mới đã có dữ liệu vận hành thực tế, tránh tình trạng “đã xử lý nhưng chưa có giá”.

Hai là, tổ chức đặt hàng dịch vụ công theo chuỗi thống nhất từ phân vùng nguồn rác - dự toán - hợp đồng - cần xác nhận - nghiệm thu - thanh toán. 

Ba là, gắn thời hạn đất, thời hạn hợp đồng dịch vụ và vòng đời tài sản để doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp cận vốn trung - dài hạn và tín dụng xanh. 

Bốn là, đấu thầu theo nguyên tắc trung lập công nghệ, đánh giá bằng kết quả môi trường, chi phí vòng đời, tỷ lệ tái chế, mức độ nội địa hóa, đồng thời bảo vệ sở hữu trí tuệ. 

Năm là, có đầu mối liên ngành theo dõi việc thực hiện ưu đãi đối với doanh nghiệp khoa học - công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo để các chính sách về đất, vốn, đặt hàng và thị trường trở thành kết quả cụ thể.

AGE không đề nghị cơ chế ưu ái riêng. Doanh nghiệp mong các chính sách về đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh được thực thi đồng bộ, để công nghệ trong nước được chứng minh bằng kết quả và tiếp cận nguồn lực tương xứng. Khi tháo được các nút thắt về định mức - giá, đặt hàng, đất đai và vốn xanh, doanh nghiệp công nghệ môi trường mới có thể chuyển từ thử nghiệm sang xử lý quy mô lớn, góp phần giảm chôn lấp, tăng tái chế và giải quyết bền vững bài toán rác thải.

Ông Phạm Quốc Hùng- Phó Tổng giám đốc công ty cổ phần Môi Trường Năng Lượng xanh Asean Bắc Giang phát biểu tại Tọa Đàm

Tại buổi tọa đàm, Thạc sĩ Trần Tiến Lực - Viện Phát triển năng lực cộng đồng và Môi trường cũng có nội dung trao đổi: Đối với chất thải nguy hại, cần tăng cường kiểm soát chặt chẽ trong toàn bộ quá trình, từ phát sinh, lưu giữ, vận chuyển đến xử lý, bảo đảm không để xảy ra thất thoát ở bất kỳ khâu nào. Đồng thời, cần từng bước xây dựng hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu. Việc xác định đầy đủ doanh nghiệp phát sinh chất thải, chủng loại, khối lượng, đơn vị vận chuyển và cơ sở tiếp nhận xử lý sẽ tạo cơ sở để cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm soát.

Đối với doanh nghiệp, cần thay đổi tư duy từ “chi tiền để xử lý chất thải” sang “đầu tư để giảm chất thải”. Đây là định hướng có ý nghĩa lâu dài, bởi việc chi trả cho xử lý mới chỉ giải quyết chất thải ở khâu cuối, trong khi đầu tư cải tiến công nghệ và quy trình sản xuất có thể góp phần hạn chế lượng chất thải phát sinh ngay từ đầu.

Thạc sĩ Trần Tiến Lực - Viện Phát triển năng lực cộng đồng và môi trường phát biểu tại Tọa đàm

Tọa đàm cũng có sự góp mặt và đóng góp ý kiến của Viện sĩ, Tiến sĩ Nguyễn Văn Đàm - Viện Phát triển năng lực cộng đồng và Môi trường về thực trạng, giải pháp trong việc thu gom và xử lý rác thải y tế và kinh nghiệm thu gom và công nghệ hiện đại xử lý rác thải y tế Các nước Asean đang áp dụng. Tại buổi tọa đàm ông cho biết rác thải y tế là nguồn phát sinh từ các cơ sở khám chữa bệnh, phòng thí nghiệm, trung tâm y tế và các hoạt động chăm sóc sức khỏe. Rác thải y tế bao gồm nhiều loại chất thải nguy hại như bông băng dính máu, kim tiêm, dao mổ, dược phẩm hết hạn, hóa chất y tế và các thiết bị y tế hỏng. Nếu không được xử lý đúng cách, rác thải y tế có thể gây nguy cơ lây nhiễm, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Các quốc gia ASEAN đang áp dụng các công nghệ thu gom khép kín bằng mã QR, kết hợp với các công nghệ xử lý rác thải y tế hiện đại không đốt như hấp tiệt trùng và vi sóng, cùng các giải pháp đốt rác nhiệt độ cao nhằm đảm bảo tiêu chuẩn môi trường và hướng tới kinh tế tuần hoàn.

Viện sĩ, Tiến sĩ Nguyễn Văn Đàm - Viện Phát triển năng lực cộng đồng và môi trường

Phát biểu tại tọa đàm, ông Ngô Quang Trường- Phó trưởng phòng Quản Lý Môi trường - Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh khẳng định “công tác phân loại và xử lý chất thải hiện vẫn còn nhiều vướng mắc, nhất là đối với rác sinh hoạt, thiết bị điện tử hư hỏng, phương tiện hết niên hạn và chất thải xây dựng. Việc phân loại tại nguồn cần được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương, đồng thời tăng cường thu hồi, tái chế và đầu tư các cơ sở xử lý chuyên biệt. Tại Bắc Ninh, tỉnh đang thúc đẩy đầu tư hai nhà máy điện rác, dự kiến bổ sung khoảng 750 tấn công suất xử lý rác sinh hoạt mỗi ngày. Bên cạnh đó, một số loại chất thải như bùn hữu cơ, phế thải xây dựng vẫn gặp khó do yêu cầu về quy chuẩn, tiêu chuẩn khi tái sử dụng, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện giải pháp quản lý và xử lý phù hợp”.

Ông Ngô Quang Trường- Phó trưởng phòng Quản Lý Môi trường chia sẻ ý kiến tại tọa đàm

Tại buổi tọa đàm đã chỉ rõ, tỷ lệ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt tại nhiều địa phương đạt mức cao, một số địa bàn đạt khoảng 100%; tuy nhiên, hạ tầng thu gom, tập kết và xử lý vẫn chưa đồng bộ.

Tại phường Từ Sơn có 15 điểm tập kết, trung chuyển chất thải, gồm 02 điểm được quy hoạch chính thức và 13 điểm tạm thời; Yên Dũng có 135 điểm tập kết rác tạm thời. Khối lượng chất thải tồn lưu còn lớn, trong đó Yên Dũng ghi nhận khoảng 40.581 tấn tại khu xử lý tập trung. Lạng Giang thống kê khoảng 12.000 tấn chất thải tồn lưu, đến nay  đã xử lý được 10.115,01 tấn.
Qua công tác khảo sát việc  phân loại chất thải tại nguồn được triển khai không đồng đều giữa các địa bàn. Tại Tân Dĩnh, khoảng 80% số hộ thực hiện phân loại, tương đương 5.739/7.174 hộ. Yên Dũng ghi nhận khoảng 1.160 tấn chất thải được phân loại, tận dụng trong tổng lượng phát sinh 6 tháng đầu năm.

Tại Từ Sơn, việc phân loại chủ yếu mới dừng ở tách chất thải tái chế với chất thải còn lại, trong khi hệ thống thu gom vẫn chủ yếu theo phương thức hỗn hợp; Yên Phong chưa triển khai phân loại tại nguồn.

Đối với chất thải công nghiệp, Yên Dũng phát sinh khoảng 18 tấn/năm chất thải công nghiệp thông thường và 300 tấn/năm chất thải nguy hại. Địa bàn này có 01 khu công nghiệp và 02 cụm công nghiệp đang hoạt động, đều có hệ thống xử lý nước thải tập trung và trạm quan trắc tự động. 

Mục tiêu cuối cùng là hình thành một hệ thống trong đó chất thải được kiểm soát ngay từ nơi phát sinh, những vật liệu còn giá trị được thu hồi, chất thải nguy hại được quản lý chặt chẽ và phần chất thải không thể tái sử dụng được xử lý an toàn. Vì vậy, mục tiêu lâu dài của Bắc Ninh không nên chỉ là: “Không để rác tồn đọng” mà cần tiến tới: “Không để rác trở thành gánh nặng ngay từ khi nó được tạo ra”. Và xa hơn nữa: “Mỗi gia đình là một mắt xích của hệ thống tài nguyên tuần hoàn; mỗi khu dân cư là một đơn vị tự quản về rác; mỗi doanh nghiệp là một đối tác trong chuỗi tái chế và mỗi tấn rác phát sinh đều phải được trả lời câu hỏi vì sao nó phải trở thành rác”. 

Phát biểu tại Tọa đàm, ông Tạ Văn Mây - Tổng Biên Tập Tạp chí Môi trường và Xã hội cho biết Chúng tôi cho rằng báo chí không chỉ làm nhiệm vụ đưa thông tin đến bạn đọc mà còn phải góp phần kết nối chính sách với thực tiễn, kết nối cơ quan quản lý với người dân và doanh nghiệp, qua đó tạo sự đồng thuận xã hội trong công tác bảo vệ môi trường. Chúng tôi xác định sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc tuyên dương những mô hình tốt, cách làm hiệu quả; đồng thời thẳng thắn ghi nhận, chuyển tải những vấn đề còn cần được quan tâm, tháo gỡ nếu có trong công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải. Tạp chí Môi trường và Xã hội mong muốn sau tọa đàm hôm nay sẽ có thêm nhiều trao đổi thẳng thắn, nhiều sáng kiến thiết thực và những đề xuất có tính khả thi để công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh ngày càng hiệu quả. Chúng tôi cũng mong muốn được tiếp tục đồng hành với tỉnh Bắc Ninh trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, lan tỏa các mô hình hay, cách làm tốt và góp tiếng nói xây dựng chính sách môi trường ngày càng sát với thực tiễn.

Ông Tạ Văn Mây - Tổng Biên Tập Tạp chí Môi trường và Xã hội phát biểu tại Tọa đàm.

Tọa đàm không chỉ là diễn đàn để các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, đơn vị thu gom, xử lý chất thải và các chuyên gia cùng nhìn nhận thực trạng, mà còn là cơ hội để trao đổi thẳng thắn về những khó khăn, vướng mắc đang đặt ra trong công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, nhiều ý kiến, đề xuất thiết thực đã được đưa ra, tập trung vào việc nâng cao hiệu quả phân loại rác tại nguồn, tổ chức thu gom phù hợp, đầu tư và hoàn thiện hạ tầng xử lý chất thải, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý và xử lý rác thải.

Thông qua những trao đổi tại tọa đàm, có thể thấy công tác bảo vệ môi trường nói chung và quản lý chất thải nói riêng đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Cùng với tốc độ đô thị hóa, sự phát triển của các khu, cụm công nghiệp và gia tăng dân số, lượng chất thải phát sinh ngày càng lớn, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, lâu dài và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Trong đó, bên cạnh vai trò nòng cốt của các cơ quan quản lý nhà nước, rất cần sự tham gia chủ động, trách nhiệm của doanh nghiệp, các tổ chức, đoàn thể và mỗi người dân.

Để những giải pháp được bàn thảo tại tọa đàm đi vào thực tiễn, việc tăng cường phối hợp giữa các cấp, các ngành và đơn vị liên quan là yếu tố quan trọng. Cùng với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, hình thành thói quen phân loại, bỏ rác đúng nơi quy định; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm về môi trường. Việc huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích các mô hình thu gom, tái chế, tái sử dụng chất thải và thúc đẩy các công nghệ xử lý tiên tiến cũng sẽ góp phần giảm áp lực lên môi trường, hạn chế lượng rác phải chôn lấp và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên.

Với tinh thần trao đổi cởi mở, trách nhiệm và hướng tới những giải pháp cụ thể, những kết quả từ tọa đàm được kỳ vọng sẽ góp phần tạo chuyển biến tích cực trong công tác quản lý, thu gom và xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Đây cũng là cơ sở để các cấp, các ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện hiệu quả hơn các nhiệm vụ bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Khi chính quyền, doanh nghiệp và người dân cùng chung tay, công tác quản lý chất thải sẽ không chỉ dừng ở việc thu gom và xử lý rác, mà hướng tới một nền kinh tế tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững.

Từ những hành động cụ thể hôm nay, Bắc Ninh có thêm cơ sở để hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống xanh, sạch, an toàn; đồng thời tạo nền tảng cho một đô thị hiện đại, văn minh và phát triển bền vững. Bảo vệ môi trường không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một đơn vị, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi hành động đúng trong thu gom, phân loại và xử lý rác thải, dù nhỏ, đều góp phần tạo nên những thay đổi lớn, vì một Bắc Ninh xanh hơn hôm nay và bền vững hơn cho các thế hệ mai sau.

Hữu Hảo - Phạm Duyệt