RÁC THẢI NHỰA DƯỚI MỸ TỪ “TIỆN LỢI”: KHI DOANH NGHIỆP CHỌN LỢI NHUẬN THAY VÌ TRÁCH NHIỆM

Chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp tình trạng rác thải nhựa từ thành thị, cho đến nông thôn. Hầu hết chủ yếu là các loại nhựa sử dụng một lần, nó bắt buồn từ dịch vụ của người bán lẻ các loại thực phẩm, điều này đã làm nên mộit gánh nặng không hề nhỏ của môi trường. Nhà nước và chính quyền địa phương các cấp đã nỗ lực giảm thiểu nguồn rác thải nhựa này. Nhưng, vẫn còn rất nhiều cửa hàng, doanh nghiệp vẫn cố tình làm ngơ, phớt lờ nghĩa vụ, và chọn cách tiện lợi là “đổ rác nhựa” xuống hành tinh này để đổi lấy lợi nhuận.

Nhựa – trách nhiệm thuộc về ai?

Các hãng doanh nghiệp thường có “lối thoát trách nhiệm” – họ đổ lỗi cho việc xả rác là do người tiêu dùng, quan điểm của họ cho rằng vì khách hàng muốn tiện lợi, nên họ mới tạo ra những sản phẩm có bao bì nilong, nhựa dùng một lần. Sự thật có phải như vậy hay không? Theo báo cáo từ Viện Môi trường và Phát triển bền vững công bố vào tháng 4/2025 đã cho thấy: có đến 70% lượng nhựa khó tái chế đến từ bao bì dùng một lần từ nhu cầu sử dụng dịch vụ ăn uống, chuỗi cửa hàng bán lẻ.

Chúng ta đang tiêu thụ túi nhựa mỏng với tốc độ khủng khiếp – nhanh đến mức không còn ai có thể thống kê chính xác số lượng chúng ta dùng mỗi ngày. Từ cửa hàng tạp hóa ven đường đến siêu thị tiện lợi, túi nilon mỏng được phát ra dễ như không, mỗi lần mua một món hàng – dù nhỏ nhất – lại kèm theo một lớp rác nhựa tương lai.

Sự tiện lợi khi sử dụng của túi bóng ni-long nhưng mang lại hậu quả không tưởng. (nguồn: ảnh internet)

Điều đáng báo động là những chiếc túi này không thể tự phân hủy trong tự nhiên ở thời gian ngắn. Chúng âm thầm tích tụ trong lòng đất, bám vào cống rãnh, trôi ra biển, và cuối cùng quay trở lại trong thức ăn của chính con người dưới dạng vi nhựa độc hại.

Các hộp nhựa chuyên dùng đựng thức ăn cho các cửa hàng khi giao đến tay người tiêu dùng lại không thể chịu được nhiệt. Nhưng được ưa chuộng vì rẻ, nhẹ, tiện, nhưng ít ai biết rằng: chúng không chỉ không tái chế được, mà còn có thể giải phóng hóa chất độc hại khi đựng thức ăn nóng.

Chúng ta đang đánh đổi môi trường, sức khỏe, và tương lai chỉ để thuận tiện trong vài chục phút. Đó là cái giá quá đắt mà xã hội đang phải gánh thay cho sự dễ dãi và vô trách nhiệm của cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Điều đáng chú ý ở đây, các cơ sở ăn uống, cửa hàng tiện lợi, thời trang đều chưa có chiến lược cụ thể cho việc thay đổi bao bì tới tay khách hàng, họ không hưởng ứng với chương trình tái chế bao bì, bởi lẽ nó không phù hợp với nhu cầu của họ về lợi ích kinh tế, vì các sản phẩm có tính chất tái chế thường ko tiện lợi, hoặc có giá thành cao.

Là chiến dịch hay tẩy trắng doanh nghiệp?

Khi lướt qua các trang mạng xã hội của một số thương hiệu lớn ta cũng có thể dễ dàng bắt gặp nhiều hình ảnh đổi vỏ lấy quà, hay nhân viên doanh nghiệp trong chương trình đi làm sạch môi trường. Họ đặt tên là “chiến dịch xanh” hay “tháng hành động vì môi trường”. Có rất nhiều doanh nghiệp đi đúng hưởng nhưng bên cạnh đó cũng có một số nơi ta có thể coi đó là “cái vỏ bọc”. Hãy nghĩ xem khối lượng bao bì sản phẩm mà họ tiêu thụ phụ vụ cho các sản phẩm họ bán mỗi năm là bao nhiêu? Những đống chai nhựa sau khi thực hiện chiến dịch sẽ đi về đâu?... Nó đều không có câu trả lời rõ ràng.

Sự trả giá.

Hậu quả nhận được khi con người không có ý thức là:

Các khu vực thành thị có mật độ dân số cao, rác thải nhiều cũng là nơi thường xuyên bị ngập lụt, sông ngòi tắc nghẽn nguồn nước không lưu thông do ngập trong rác thải.

Biển cả cũng vậy, nó là nạn nhân thầm lặng của rác thải nhựa. Cá, tôm, sò, mực – các loài sinh vật biển không thể phân biệt rác thải với thức ăn tự nhiên. Và như một chuỗi domino, vi nhựa len lỏi vào hệ tiêu hóa của sinh vật biển, rồi được con người đưa lên bàn ăn một cách vô thức.

Rác thải trôi dạt trên biển. (nguồn:ảnh internet)

Có thể thấy chi phí để thu gom xử lý rác thải rất lớn nên hầu hết không một tổ chức doanh nghiệp nào chịu đứng ra để giải quyết hậu quả, chủ yếu do ngân sách nhà nước chi trả xử lý.

Không còn chỗ cho sự dễ dãi và vô trách nhiệm.

          Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định rõ: “Doanh nghiệp có trách nhiệm mở rộng trong việc thu hồi, tái chế hoặc đóng góp kinh phí xử lý bao bì sản phẩm của mình.”

Tuy nhiên, đến giữa năm 2025, có đến hơn 60% doanh nghiệp các ngành dịch vụ – bán lẻ – thực phẩm nhanh vẫn chưa thực hiện đúng nghĩa vụ EPR.

          Không còn là lời kêu gọi suông, tại kỳ họp chuyên đề lần thứ 22, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã chính thức bấm nút thông qua Nghị quyết về mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, thực hiện theo Khoản 1, Điều 33 của Luật Thủ đô. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý – mà là tuyên bố mạnh mẽ rằng: thời kỳ doanh nghiệp “xả rác thoát tội” đã kết thúc.

Trong bối cảnh rác thải nhựa đang chất đống ở từng ngóc ngách đô thị, nơi túi nilon, ly nhựa dùng một lần trôi nổi trên kênh rạch và đường phố, việc siết chặt kỷ cương không thể chờ thêm. Nghị quyết mới áp dụng các mức xử phạt mạnh tay hơn, cụ thể hơn, và trực diện hơn với các hành vi vi phạm – đặc biệt là từ phía doanh nghiệp sản xuất, phân phối và tiêu dùng bao bì nhựa. Không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sống cho người dân, mà còn bảo đảm sự phát triển bền vững của Thủ đô trong tương lai…

Mới đây, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cũng đã tiến hành lập biên bản đối với 3 doanh nghiệp lớn do vi phạm quy định EPR,

          Ngày Môi Trường Thế Giới 2025 mang chủ đề “Đánh bại ô nhiễm nhựa” – một lời kêu gọi khẩn thiết, không chỉ dành cho chính phủ hay người dân, mà đặc biệt dành cho doanh nghiệp – những chủ thể tạo ra nguồn phát thải lớn nhất.

Hà Anh