Tình trạng in lậu, in giả, sao chép trái phép SGK ngày càng tinh vi

Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội vừa hoàn thành báo cáo Kết quả khảo sát một số nội dung trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về xuất bản, in, phát hành sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông giai đoạn 2012 - 2017.

Theo đó, đến tháng 12-2017, Bộ TT&TT đã cấp, đổi giấy phép thành lập cho 37 nhà xuất bản (chung cho cả hoạt động in, phát hành), trong đó, chỉ có Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) có chức năng xuất bản SGK.

Sau khi có chủ trương “thực hiện xã hội hóa biên soạn SGK; có một số SGK cho mỗi môn học”, đến nay có 5 nhà xuất bản khác đủ điều kiện về nguồn nhân lực và mạng lưới cộng tác viên, được Bộ TT&TT xem xét, bổ sung chức năng xuất bản SGK trong giấy phép thành lập. Nhìn chung, các cơ quan quản lý Nhà nước đã chủ động, tăng cường công tác phối hợp thực hiện tốt chức năng, quyền hạn theo thẩm quyền. Công tác quản lý về cấp, đổi giấy phép xuất bản, vấn đề bản quyền, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm... cơ bản theo đúng quy định. Tuy nhiên, việc trong một thời gian dài, chỉ có NXBGDVN được cấp phép, có chức năng xuất bản SGK không chỉ làm cho hoạt động xuất bản, in, phát hành SGK thiếu khách quan, công bằng, cạnh tranh mà còn hạn chế vai trò quản lý của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Vấn đề bản quyền SGK giáo dục phổ thông đã được NXBGDVN quan tâm thực hiện theo quy định, phối hợp với các trung tâm quyền tác giả để xin phép sử dụng và chi trả bản quyền tác giả đối với các tác phẩm được trích dẫn, sử dụng trong SGK GDPT. Tuy nhiên, tháng 8-2017, NXBGDVN đã vướng vào sai phạm liên quan đến vấn đề bản quyền SGK khi miễn phí quản lý xuất bản, cho phép Cty CP Thiết bị Giáo dục và công nghệ Việt Nam không phải trả bản quyền tác giả SGK khi phát hành 41 đầu sách song ngữ Việt - Anh thiếu căn cứ, minh bạch.

Đáng nói, công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động xuất bản, in, phát hành SGK đã được quan tâm nhưng chưa thường xuyên, lực lượng còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu. Việc xử phạt vi phạm chưa nghiêm nên khó khắc phục được tình trạng in lậu, in giả, sao chép trái phép SGK ngày càng tinh vi, phức tạp, lan rộng, có xu hướng gia tăng, không ít vi phạm nghiêm trọng bản quyền SGK, nhất là sách tiếng Anh, sách Mĩ thuật, sách bổ trợ, tranh bản đồ, các loại sách tham khảo...

sach giao khoa su dung mot lan gay lang phi ngan sach tang chi tra cua nguoi dan
Tình trạng phần lớn sách giáo khoa chỉ sử dụng một lần đã gây lãng phí lớn. Ảnh: P.Thảo

Phần lớn SGK chỉ sử dụng một lần

Thời gian qua, việc xuất bản SGK giáo dục phổ thông thực hiện theo quy trình bản thảo sau khi được Bộ GD&ĐT thẩm định, phê duyệt, sẽ giao cho NXBGDVN tổ chức xuất bản, in và phát hành. Qua khảo sát, Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng cho biết, dư luận rất băn khoăn cho rằng việc Bộ GD&ĐT vừa tổ chức biên soạn, vừa tổ chức thẩm định, phê duyệt, chỉ đạo việc xuất bản, in và phát hành SGK đã tạo ra thế độc quyền khép kín trong tất cả các khâu của quy trình từ biên soạn đến phát hành.

Việc chỉ có duy nhất 1 đơn vị được giao tổ chức xuất bản SGK dễ dẫn đến nguy cơ xảy ra các hành vi lạm dụng vị trí độc quyền gây hạn chế cạnh tranh, hạn chế việc thúc đẩy cạnh tranh nhằm nâng cao chất lượng, giảm giá bán SGK, mở rộng, tạo điều kiện thuận lợi trong phát hành, đáp ứng yêu cầu lựa chọn của người tiêu dùng. Việc giao Bộ GDĐT tổ chức biên soạn, phê duyệt, xuất bản SGK không phù hợp với Luật Xuất bản 2012 và xu hướng phổ biến trên thế giới hiện nay là cơ quan quản lý Nhà nước không tham gia biên soạn, xuất bản mà chỉ tổ chức kiểm duyệt, thẩm định SGK. Sản lượng in SGK GDPT những năm gần đây rất lớn, chỉ tính riêng năm 2017 là 107.807.120 bản sách/tổng sản lượng 312.000.000 bản in xuất bản phẩm cả nước (chưa tính sách tham khảo, sách VNEN và tài liệu Tiếng Việt lớp 1 CNGD) chiếm tỷ lệ khoảng 30%; nếu tính cả sách tham khảo, sách VNEN và tài liệu Tiếng Việt lớp 1 CNGD thì lên đến 75% tổng sản lượng xuất bản phẩm toàn quốc.

Mặc dù Bộ GDĐT có hướng dẫn việc sử dụng SGK, sách bài tập, và trên website của NXBGDVN chỉ công bố bộ SGK chính và giá bán (không bao gồm sách bài tập và sách bổ trợ), nhưng việc phổ biến rộng rãi về loại sách bắt buộc phải mua và loại sách được tự chọn tới phụ huynh học sinh chưa được tốt. Do vậy, trên thực tế, hầu hết phụ huynh mua trọn bộ SGK bao gồm cả sách bài tập và tài liệu bổ trợ. Bên cạnh đó, trong nhiều năm qua, tình trạng phần lớn SGK chỉ sử dụng một lần, gây lãng phí ngân sách Nhà nước, tăng chi trả của người dân, gây bức xúc dư luận xã hội.

Từ thực tế này, Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng kiến nghị Quốc hội sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm, đặc biệt là SGK. Đồng thời, tăng cường hoạt động giám sát, kịp thời chỉ ra tồn tại hạn chế, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và có giải pháp khắc phục hiệu quả.

“Doanh thu từ bán SGK GDPT những năm gần đây khoảng 1.000 tỷ đồng/năm; lợi nhuận từ SGK hàng năm tăng, năm 2016 là 72 tỷ đồng, năm 2017 là 150,8 tỷ đồng; mức chi chiết khấu phát hành SGK GDPT 25% (khoảng 250 tỷ đồng/năm) là khá cao, chưa thật phù hợp với cơ cấu giá thành, ảnh hưởng lớn đến việc chi trả của học sinh, giáo viên, lợi nhuận của các cơ sở in và các tổ chức, cá nhân liên quan khác, đồng thời mâu thuẫn với việc NXBGDVN báo lỗ liên tiếp ba năm gần đây, là vấn đề cần được Bộ GDĐT làm rõ”, báo cáo nêu rõ.

“Doanh thu từ bán SGK GDPT những năm gần đây khoảng 1.000 tỷ đồng/năm; lợi nhuận từ SGK hàng năm tăng, năm 2016 là 72 tỷ đồng, năm 2017 là 150,8 tỷ đồng; mức chi chiết khấu phát hành SGK GDPT 25% (khoảng 250 tỷ đồng/năm) là khá cao, chưa thật phù hợp với cơ cấu giá thành, ảnh hưởng lớn đến việc chi trả của học sinh, giáo viên, lợi nhuận của các cơ sở in và các tổ chức, cá nhân liên quan khác, đồng thời mâu thuẫn với việc NXBGDVN báo lỗ liên tiếp ba năm gần đây, là vấn đề cần được Bộ GDĐT làm rõ”, báo cáo nêu rõ.

Theo phapluatxahoi.vn