Phát triển bền vững, hài hòa lợi ích ở đâu?

Theo nội dung bia lịch sử được những người xây dựng hồ Đại Lải lập (khoảng năm 1960), thì “từ năm 1959 hồ Đại Lải được khởi công xây dựng đợt 2 đã chứa một lượng nước 21 triệu mét khối hàng năm. Tưới cho 3.023 mẫu chiêm màu thuộc ba huyện Kim Anh, Đa Phúc, Bình Xuyên”. Nhưng đến thời điểm hiện tại, qua quá trình các tổ chức cá nhân đầu tư xây dựng nhiều dự án “đồ sộ, hoành tráng” phát triển du lịch dịch vụ, lại thêm việc hồ bị “xẻ thịt” trái phép trên thực tế, cũng khiến năng lực tưới tiêu phục vụ sản xuất của hồ Đại Lải thay đổi dần theo thời gian, chứ không giữ nguyên được như thiết kế ban đầu.

Về vấn đề trên, trao đổi với chúng tôi, một cán bộ phòng kỹ thuật trực thuộc Cty Thủy Lợi Phúc Yên (đề nghị giấu tên) cho biết: Hiện tại có rất nhiều dự án được cho phép triển khai trong lòng hồ Đại Lải, có thể kể đến như dự án của Cty Hùng Vương (Flamingo), Cty TNHH Đại Lải Việt Nam (Sân Golf, biệt thự), Cty Nhật Hằng (khách sạn), và Cty TNHH Tiến Đạt (Khu du lịch Đảo Ngọc)…

“Việc triển khai dự án của các đơn vị trên đều được các cơ quan chức năng của UBND tỉnh Vĩnh Phúc cho phép – vấn đề quy trình thủ tục cụ thể ra sao thì Cty Thủy Lợi Phúc Yên cũng không nắm được. Chỉ khi phát hiện các trường hợp vi phạm như đổ đất lấn chiếm lòng hồ, thì đơn vị mới phối hợp với các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, xử lý, lập biên bản và báo cáo” – vị cán bộ kỹ thuật của Cty Thủy Lợi Phúc Yên nói.

Được biết, có thông tin cho rằng hồ Đại Lải được bàn giao cho Cty Thủy Lợi Phúc Yên quản lý diện tích khoảng 530ha. Thực tế, lãnh đạo Cty Thủy Lợi Phúc Yên cho biết, hồ sơ bàn giao hiện không còn ở kho lưu trữ, nên khó có cơ sở để khẳng định chính xác diện tích hồ cụ thể khi được bàn giao là bao nhiêu. Nhưng qua thời gian, việc các chủ đầu tư thực hiện các dự án phát triển du lịch dịch vụ, đương nhiên khiến diện tích hồ bị thu hẹp, so với diện tích thiết kế ban đầu của hồ chỉ là một hồ thủy lợi với chức năng điều tiết nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

“Hồ Đại Lải hiện nay, theo ước tính diện tích chỉ còn khoảng hơn 300ha là nhiều, việc xác định diện tích hồ còn lại để tăng cường hiệu quả quản lý, cần phải tiến hành đo đạc vẽ bản đồ mới xác định con số chính xác được. Trước năm 2008 trở về trước, cứ khoảng 5 hoặc 7 năm thì chúng tôi mới phải tiến hành xả lũ một lần. Nhưng khoảng 10 năm trở lại đây, việc phát triển các dự án du lịch dịch vụ tại hồ, cũng khiến chu trình xả lũ bị rút ngắn lại. Thậm chí mỗi năm phải tiến hành xả lũ rất nhiều lần” – vị cán bộ kỹ thuật Cty Thủy Lợi Phúc Yên cho biết.

Về lý do tại sao những năm gần đây hồ Đại Lải liên tục phải xả lũ, cũng được lý giải bởi nguyên nhân diện tích hồ bị thu hẹp, nên hạn chế khả năng chứa nước so với thiết kế ban đầu. Hiện tại vào mùa mưa lũ, hồ rất nhanh đầy nước, ngược lại vào thời điểm khô hạn, hồ cũng nhanh cạn nước. Thực trạng có phần “tiêu cực” và đáng lo ngại đó, là những gì đang diễn ra ở hồ Đại Lải.

Mặt khác, việc xả lũ ra sông Bá Hanh, cũng khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi thủy sản các vùng hạ du ở các xã Cao Minh, Bá Hiến, Sơn Lôi (của Vĩnh Phúc) hoặc một số địa phương thuộc huyện Sóc Sơn (của Hà Nội)… cũng bị ảnh hưởng (ngập úng, hư hỏng hoa màu, thất thoát thủy sản... khiến người nuôi trồng trắng tay). Do vậy vấn đề đặt ra là cần hài hòa lợi ích của những người nông dân sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, với những chủ đầu tư kinh doanh phát triển du lịch dịch vụ ở hồ Đại Lải.


Trường hợp bến tàu trái phép được xây dựng ở Đảo Tép, ngang nhiên “xẻ thịt” hồ Đại Lải.

Môi trường sinh thái hồ Đại Lải bị thu hẹp

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, khi phát hiện các dấu hiệu được cho là vi phạm lấn chiếm lòng hồ Đại Lải, thì các cơ quan quản lý liên quan đều tiến hành lập biên bản xử lý. Nhưng thực tế, vấn đề xử phạt thì lực lượng chức năng lập biên bản dường như không đả động đến. Việc lập biên bản làm việc với các tổ chức cá nhân xây dựng công trình ở hồ Đại Lải, hầu như mới chỉ mang tính chất xác nhận nội dung sự việc và báo cáo, rồi để đấy.

“Trước đây lòng hồ Đại Lải có nhiều khu đảo bán ngập tự nhiên (nằm ở cốt 18 và 19 trong tình trạng mấp mé ngập), cứ vào mùa mưa lũ (từ cốt nước 20 trở lên, đến mức cốt cao nhất theo thiết kế của lòng hồ là 22) thì các khu đảo bán ngập này đều ngập chìm trong nước hồ. Nhưng hiện nay, những khu đảo bán ngập này cũng đang trở thành minh chứng rõ ràng khẳng định thực tế hồ Đại Lải đang bị xâm lấn, nghiêm trọng đến mức có thể nói là không còn đảo bán ngập nào nữa.

Bao nhiêu dải đất bán ngập trong lòng hồ, đều đã được cấp phép cho các chủ đầu tư xây dựng các dự án phát triển du lịch dịch vụ. Nên bây giờ dẫu nước hồ có ở cốt cao bao nhiêu đi chăng nữa cũng không thể ngập được các khu vực vốn trước kia là những khu bán ngập này. Đảo bán ngập được xây dựng thành khách sạn, nhà hàng, biệt thự nghỉ dưỡng… thì làm sao mà ngập được nữa?” – vị cán bộ kỹ thuật Cty Thủy Lợi Phúc Yên chia sẻ.

Bia lịch sử ghi rõ thông tin về vai trò điều tiết thủy lợi của hồ Đại Lải lập năm 1960.

Được biết, các dải đất bán ngập trong tự nhiên cũng có vai trò hạn chế ô nhiễm nguồn nước trong lòng hồ. Bởi lẽ nơi đây cũng là môi trường sinh sống của các loài thủy sinh, rau cỏ, rong rêu, thủy sản… Bây giờ bị lấp đất, bị đổ bê tông để xây dựng các công trình, đương nhiên môi trường sinh sống của các loài thủy sinh ở các khu bán ngập này không còn nữa.

Việc hủy hoại môi trường sống tự nhiên của các loài thủy sinh theo cách đó, khiến diện tích chứa nước của hồ bị hạn chế. “Thực trạng” này không chỉ ảnh hưởng đến vai trò điều tiết thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp của hồ Đại Lải, mà còn khiến khả năng nước hồ bị ô nhiễm – vì các loài thủy sinh tồn tại vừa có vai trò làm đa dạng sinh thái, vừa trao đổi chất khiến nước hồ xanh sạch một cách tự nhiên.

Do vậy, trước những thực tế đang “phơi bày” ở hồ Đại Lải, nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả, ngăn chặn kịp thời các hiện tượng xâm lấn, thì hồ Đại Lải sẽ trở thành một hồ chết, hoặc “ao tù nước đọng” là khả năng không khó để hình dung.

Theo phapluatxahoi.vn