Thạch Hà là huyện lớn, địa hình chia cắt, dân số đông, số đơn vị hành chính cấp xã nhiều, cơ cấu dân cư khá phức tạp. Qua nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính hiện nay huyện còn 31 xã, thị trấn, với hơn 14,3 vạn dân.

Xây dựng khu tái định cư tại xã Nam Hương, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh cho các hộ dân di dời từ Dự án hồ Bộc Nguyên

Thực tế cho thấy, công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất luôn là vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm của nhiều cấp, ngành, tổ chức và cá nhân. Xác định được tầm quan trọng đó, huyện Thạch Hà đã yêu cầu các địa phương coi công tác GPMB là nhiệm vụ chính trị, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác GPMB để đáp ứng tốt nhiệm vụ; tập trung tháo gỡ các vướng mắc, tồn tại của các địa phương. Theo đó, huyện đã huy động cả hệ thống chính trị tham gia vào công tác GPMB; tăng cường tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho cán bộ, nhân dân trong vùng bị ảnh hưởng bởi dự án để người dân tự giác chấp hành cũng như tham gia giám sát việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Phát huy quy chế dân chủ, thực hiện tốt công tác dân vận trong GPMB, với  phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” ngay từ giai đoạn công bố quy hoạch, triển khai dự án. Tại mỗi dự án, huyện đều tổ chức thông báo công khai quy hoạch chi tiết dự án trên hệ thống loa phát thanh, tại trụ sở UBND xã, nhà văn hóa thôn, tổ dân phố nơi triển khai dự án. UBND xã thành lập tổ công tác kiểm đếm, tổ công tác dân vận xuống tận nhà dân để tuyên truyền, vận động nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của dự án đối với sự phát triển của địa phương; cơ chế, chính sách hỗ trợ, bồi thường GPMB.

Giải phóng mặt bằng mở rộng Quốc lộ 1A

Từ năm 2006 cho đến nay, huyện Thạch Hà đã triển khai hiệu quả Nghị quyết số 01 của ban thường vụ Tỉnh ủy, thực hiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng 106 công trình, dự án trong đó có 39 dự án trọng điểm của TW và của tỉnh. Một số Dự án lớn như: Mỏ Sắt Thạch Khê; Đường Thạch Khê – Vũng Áng, Nâng cấp Quốc lộ 1A, Đường tránh Quốc lộ 1A đoạn qua thành phố Hà Tĩnh, Quốc lộ 15A, đường tránh Vượt Lũ, Tỉnh lộ 21, 27, Dời dân ra khỏi vùng lòng hồ Bộc nguyên, AFD .v.v. chưa kể đến hàng trăm dự án lớn nhỏ phục vụ đấu giá đất và của các doanh nghiệp đầu tư trên địa bàn.  Tổng diện tích thu hồi các dự án là 928 ha; Trong đó đất sản xuất nông nghiệp 857 ha với 9.429 hộ bị ảnh hưởng, xây dựng 21 khu tái định cư lớn, nhỏ. Tổng kinh phí bồi thường cho các hộ dân là 639 tỷ đồng; Kinh phí đào tạo, chuyển đổi nghề đã thực hiện là 3,2 tỷ đồng.

GPMB mở rộng hành lang giao thông tại xã Thạch Tân, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh

Ông Nguyễn Quốc Hương – Phó Chủ tịch UBND huyện Thạch Hà khẳng định: “Để hoàn thành đúng tiến độ, trong quá trình GPMB công tác kiểm đếm được giám sát chặt chẽ, chi tiết; bản dự thảo áp giá đền bù phải thực hiện công khai, gửi xuống từng hộ thì người dân mới tin tưởng và đồng thuận. Lãnh đạo UBND huyện, các phòng chuyên môn thường xuyên tổ chức đối thoại lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân. Những nội dung, vướng mắc liên quan trong quá trình GPMB thực hiện các dự án  đi qua địa bàn huyện như: công tác đền bù, quy trình đo đất đền bù, GPMB thực hiện các dự án; nguồn gốc sử dụng đất của các hộ; chính sách hỗ trợ của Nhà nước… được giải đáp ngay tại cơ sở, giúp người dân hiểu và sớm bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư.”

Để thực hiện hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Phó Chủ tịch UBND huyện Thạch Hà Nguyễn Quốc Hương chia sẻ thêm một số bài học kinh nghiệm đúc kết từ thực tiễn ở huyện:

Thứ nhất: Việc quản lý, điều hành mọi hoạt động xã hội đặc biệt những lĩnh vực nhạy cảm, gắn với quyền lợi của nhân dân đòi hỏi phải luôn tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, thể hiện bằng Nghị quyết thống nhất để tập trung lãnh đạo, chỉ đạo từ tỉnh đến cơ sở. Cả hệ thống chính trị phải ý thức trách nhiệm, cùng gánh vác cùng thực hiện; Song hành với việc này là điều hành quyết liệt của chính quyền, của cơ quan chuyên môn. Sự chậm trễ, thiếu dứt điểm trong nhiệm vụ là cha đẻ của vướng mắc trong GPMB;

Thứ 2: Việc thực hiện đúng quy trình, đủ thủ tục, công khai, dân chủ, minh bạch không chỉ đến giai đoạn GPMB mà phải ngay từ khi có ý tưởng, đến triển khai lập hồ sơ, thiết kế các chương trình, dự án. Đặc biệt khi thực hiện, đương nhiên luật pháp là tối thượng nhưng tất cả phải đặt trên lợi ích, quyền lợi của nhân dân để thực thi công vụ. Không phải chỉ tuyên truyền suông mà bằng từng trường hợp cụ thể, từng mảnh đời cụ thể, từng gia đình cụ thể để từ tuyên truyền chung đến tuyên truyền, vận động cá biệt và để từ chính sách chung đến vận dụng một cách linh hoạt trong khuôn khổ của luật định, của chính sách;

Thứ 3: Về công tác phối hợp không chỉ giữa Chủ đầu tư với chính quyền địa phương mà đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ, giúp đỡ rất hiệu quả giữa 3 hệ thống cơ quan: Chủ đầu tư – các sở ngành cấp tỉnh và UBND cấp huyện, xã. Chủ đầu tư với tư cách là cơ quan chịu trách nhiệm pháp lý về Dự án, về nguồn lực - Các sở, ngành cấp tỉnh với tư cách là đơn vị tham mưu, giúp đỡ về chính sách và UBND cấp huyện, xã với tư cách là đơn vị thực thi về GPMB;

Thứ 4: Trong GPMB không chỉ các Dự án có thu hồi đất, các Dự án trọng điểm của các cấp, ngành mà kế cả các Dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp (tức các dự án không thu hồi đất, theo luật định là thỏa thuận) cũng phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng; trực tiếp giúp đỡ, giải quyết và đồng hành của chính quyền trong quá trình thực hiện. 

Thứ 5: Hiện nay tùy tình hình thực tế của các địa phương có thể thành lập cơ quan chuyên trách hoặc không chuyên trách nhưng bất luận là trường hợp nào thì bộ máy làm nhiệm vụ GPMB phải thực sự chuyên nghiệp, những cán bộ, viên chức làm nhiệm vụ này không chỉ đủ tư cách về phẩm chất, đạo đức mà còn phải tinh thông trong chuyên môn, rành mạch trong nghiệp vụ; phải được rèn luyện các kỹ năng về đối thoại, về dân vận, về ứng xử .v.v. trong thực hiện nhiệm vụ.

Với sự linh hoạt ở từng trường hợp cụ thể kết hợp với công tác tuyên truyền, vận động các hộ dân nằm trong khu vực ảnh hưởng của dự án, công tác GPMB huyện Thạch Hà đã phát huy hiệu quả, hợp lòng dân, góp phần giúp chủ đầu tư giải quyết được “bài toán” khó về mặt bằng trong quá trình triển khai các dự án, bảo đảm thời gian hoàn thành, đưa vào sử dụng các công trình.

                                                                                  Nhà báo Dương Xuân Lộc